ستار ئەحمەد
کاتێک دیوارەکانی ماڵ دەبنە شایەتحاڵی خامۆشییەکی کوژەر، دەبێت بزانین کە خێزان نەک تەنها بەدەست کێشە مادییەکان، بەڵکو لەژێر فشاری گێژاوێکی قووڵی کلتووری و دەروونییدا خەریکە لەناو دەچێت. لەم وتارەدا، تیشک دەخەینە سەر ئەوەی چۆن تێگەیشتنی ڕووکەشانە بۆ ئایین و باڵادەستیی نەریتە چەقبەستووەکان، نەک هەر شیرازەی خێزانیان پچڕاندووە، بەڵکو پەروەردەی منداڵیشیان کردووەتە قوربانیی وێنەیەکی کۆمەڵایەتیی درۆینە. ئێمە لێرەدا باس لەو درزە دەروونییانە دەکەین کە وایان کردووە مرۆڤەکان لەژێر یەک چەتردا ببنە نامۆترین کەس بۆ یەکدی، و هەوڵ دەدەین ڕێگەیەک بۆ گەڕانەوە بەرەو خێزانێکی تەندروست بدۆزینەوە کە تێیدا مرۆڤبوون لە سەرووی هەموو قاڵبێکی سەپێنراوەوە بێت.
لە ئاڵۆزییەکانی ژیانی هاوچەرخدا، خێزان وەک کۆتا قەڵای پاراستنی مرۆڤایەتی دەردەکەوێت، بەڵام کاتێک ئەم قەڵایە لە ناوەوە ڕووبەڕووی لێکترازانی شیرازەکەی دەبێتەوە، دەبێت لە هۆکارە بنەڕەتییەکانی وەک کلتوور، دین و سیستمی پەروەردەیی بکۆڵینەوە. کلتوور وەک کۆمەڵێک بەها و نەریتی پشتاوپشت، کاتێک دەگۆڕێت بۆ چوارچێوەیەکی ڕەق و چەقبەستوو کە تێیدا ناوبانگ و وێنەی کۆمەڵایەتی لە سەرووی بەختەوەریی تاکەکانەوە دادەنرێت، دەبێتە یەکەم چەک بۆ تێکدانی ئارامیی خێزانی. لە زۆرێک لە کۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەکاندا، تێگەیشتنی ڕووکەشانە بۆ ئایین و ئاوێتەبوونی لەگەڵ دابونەریتە خێڵەکییەکان، ژینگەیەکی وەهای دروست کردووە کە تێیدا دەسەڵاتی یەکلایەنە و سەرکوتکردنی ئارەزووە دەروونییەکان دەبێتە بنەما. ئەم دۆخە وادەکات خێزان لە جیاتی ئەوەی سەرچاوەی سۆز و گەشە بێت، ببێتە گۆڕەپانی ململانێیەکی سارد کە تێیدا متمانە و لێک تێگەیشتن جێگەی خۆیان بۆ بێدەنگییەکی کوژەر و تەنهاییەکی ناوەکی چۆڵ دەکەن.
لێرەوە کێشەکە قووڵتر دەبێتەوە کاتێک دەچێتە ناو کایەی پەروەردەی منداڵەوە؛ منداڵێک کە لە ژێر سایەی ترس لە سزادانی کلتووری و لێکدانەوە توندەکانی ئایین گەورە دەبێت، تووشی جۆرێک لە شێواوی ناسنامە دەبێت. شێوازی پەروەردەی سەپێنراو کە تێیدا دایک و باوک وەک خاوەنی ڕەهای منداڵ ڕەفتار دەکەن و ڕێگە بە گفتوگۆی ئازاد نادەن، دەبێتە هۆی دروستبوونی دابڕانێکی دەروونی قووڵ لە نێوان نەوەکاندا. ئەم دابڕانە تەنها کێشەیەکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو کارەساتێکی کۆمەڵایەتییە؛ چونکە منداڵی پەراوێزخراو لە ناو خێزاندا، لە دەرەوە بە دوای قەرەبووی سۆزداریدا دەگەڕێت و ئەمەش خێزان بەرەو هەڵوەشاندنەوەی یەکجاری دەبات. فشارە ئابوورییەکان و زاڵبوونی جیهانی مەجازییش وەک دوو هۆکاری تەواوکەر، ئەو کەمە پەیوەندییە مرۆییەی ماوەتەوە دەکوژن، بە جۆرێک کە مرۆڤەکان تەنها لە ڕووی جەستەییەوە پێکەوەن، بەڵام لە ڕووی دەروونی و کۆمەڵایەتییەوە لە کیشوەرە جیاوازەکاندا دەژین.
ئەو پاشماوەیەی لە دوای ئەم داڕووخانە خێزانییە جێدەمێنێت، تەنها کۆمەڵێک پەیوەندیی یاسایی پچڕاو نییە، بەڵکو نەوەیەکی پڕ لە برینی دەروونی و چۆنێتییەکی نزمە لە ژیان و بەها ئاکارییەکان. پاشماوەکانی ئەم داڕمانە لە نێو کۆمەڵگەدا بە شێوەی زیادبوونی توندوتیژی، گۆشەگیری و ونبوونی متمانەی گشتی دەردەکەون، کە تێیدا چۆنێتیی پەیوەندییە مرۆییەکان دادەبەزێت بۆ نزمترین ئاستی خۆی. بۆ ڕزگارکردنی ئەم بونیادە لە داڕمان، پێویستە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە دیدگای کۆمەڵگە بۆ چەمکی خێزان ڕوو بدات. پێویستە دین وەک سیستمێکی ئەخلاقی بۆ بەزەیی و ڕێز پەیڕەو بکرێت، نەک وەک ئامرازێک بۆ جیاکاری و سەرکوتکردن. کلتووریش دەبێت وەک چوارچێوەیەکی نەرم و زیندوو سەیر بکرێت کە توانای خۆگونجاندنی لەگەڵ پێویستییە دەروونییەکانی سەردەم هەبێت. تەنها کاتێک کە خێزان دەبێتە شوێنی گفتوگۆ نەک فەرمان، و کاتێک پەروەردەی منداڵ لەسەر بنەمای ناسینی خود بونیاد دەنرێت نەک ترس لە خەڵک، دەتوانین باس لە گەڕانەوەی شیرازەی خێزان و سەقامگیریی کۆمەڵایەتی بکەین. لە کۆتاییدا، دەبێت بزانین کە پاراستنی خێزان بە کۆنترۆڵکردنی ڕەق نایەتە دی، بەڵکو بە خوڵقاندنی ژینگەیەک دێت کە تێیدا هەر تاکێک هەست بکات مرۆڤبوونی لە سەرووی هەموو نەریت و دەقێکەوەیە. ئەگەر ئەمڕۆ ئاوڕێک لەو درزە دەروونییانە نەدەینەوە کە لە ناو ماڵەکانماندا دروست بوون، سبەی ڕووبەڕووی کۆمەڵگەیەک دەبینەوە کە تێیدا مرۆڤەکان تەنها وەک بێدەنگییەکی بێ گیان بە تەنیشت یەکدا تێدەپەڕن؛ کات درەنگە بۆ چاککردنەوەی ئەو دڵانەی کە لە ژێر باری پاشماوەکانی تێگەیشتنی چەوتدا شکاون، بەڵام هەرگیز درەنگ نییە بۆ ئەوەی خێزان بکەینەوە بەو باوەشەی کە مرۆڤ تێیدا هەست بە بوونی خۆی دەکات.
