رێواس ئەحمەد
ڕووداوی دەستگیرکردنی لاهۆر شێخ جەنگی چەندین پرسیاری یاسایی و ئەخلاقیی هەستیار دەوروژێنێت. بەرپرسانی یەکێتی نیشتمانی جەخت لەوە دەکەنەوە کە ئۆپەراسیۆنەکە بە فەرمانی دادگا بووە و بۆ جێبەجێکردنی یاسا بووە. بەڵام شێوازی جێبەجێکردنەکە گومانی زۆری لەسەر دروستکردووە.
یەکەم، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: بۆچی دەبێت بۆ دەستگیرکردنی کەسێک، هەرچەندە پلە و پۆستی سیاسی هەبێت، هێزێکی سەربازیی وا گەورە و چەکی قورس بەکاربهێنرێت؟ ئایا نەدەکرا وەک هەر هاوڵاتییەکی دیکە، بە شێوەیەکی ئاسایی و لە ڕێگەی پۆلیسەوە فەرمانی دەستگیرکردنەکەی پێ ڕابگەیەنرێت؟ بەکارهێنانی تانک و دۆشکا لە ناوچەیەکی نیشتەجێبووندا، نەک هەر ژیانی کەسی تۆمەتباری خستۆتە مەترسییەوە، بەڵکو ژیانی سەدان خێزانی بێتاوانیشی خستۆتە مەترسییەوە. ئەمە پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤ و بنەماکانی سەلامەتیی گشتییە.
دووەم، کاتی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکە، کە لە کاتژمێر ٣:٠٠ی بەیانی بووە، پرسیارێکی دیکەیە. هێرشکردنە سەر ماڵان لە نیوەشەودا، شێوازێکە کە زیاتر لە کردەوەی میلیشیایی دەچێت نەک کاری هێزێکی ئەمنی فەرمی. ئەمە ترس و دڵەڕاوکێی لەناو دانیشتواندا بڵاوکردۆتەوە و وێنەی دەسەڵاتێکی پۆلیسیی نادیموکراتی نیشان دەدات.
سێیەم، چارەنووسی دەستگیرکراوەکان و شێوازی لێکۆڵینەوە لەگەڵیاندا، جێگەی نیگەرانییە. بەپێی وتەی پارێزەران و لایەنگرانی لاهۆر شێخ جەنگی، ڕێگە نەدراوە پارێزەرەکانیان ببینن و گومانی ئەشکەنجەدان و مامەڵەی خراپ هەیە. ئەمە پێچەوانەی هەموو یاسا و ڕێسا نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانە کە جەخت لەسەر مافی تۆمەتبار دەکەنەوە لە هەبوونی پارێزەر و دادگاییکردنێکی دادپەروەرانە.
لێرەدا پرسیارە ئەخلاقییەکە دێتە پێشەوە: ئایا لەپێناو ململانێی سیاسی و یەکلاکردنەوەی کێشەی حیزبیدا، ڕەوایە ئاسایش و ئارامیی شارێک و ژیانی هاوڵاتیانی بخرێتە مەترسییەوە؟ ئایا ئەمە نامەیەک نییە بۆ هەموو دەنگێکی ناڕازی و ئۆپۆزیسیۆن کە چارەنووسیان بەکارهێنانی هێز و سەرکوتکردن دەبێت؟
لێکەوتەکانی ڕووداوێک لەسەر دیموکراسی
ڕووداوی ٢٢ی ئاب، زیاتر لەوەی کێشەیەکی یاسایی بێت، ڕەهەندێکی سیاسیی قوڵی هەیە و کاریگەریی درێژخایەنی لەسەر دیموکراسی و ژیانی سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا دەبێت. ئەم ڕووداوە چەندین لێکەوتەی سیاسیی گرنگی لێدەکەوێتەوە:
یەکەم: لاوازبوونی ئۆپۆزیسیۆن و تاکڕەوی لە دەسەڵاتدا. ئەم هێرشە، کە دوای ماوەیەکی کەم دێت لە دەستگیرکردنی شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ، پەیامێکی ڕوونە بۆ هەموو هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکان. پەیامەکە ئەوەیە کە دەسەڵات ئامادەیە هەموو جۆرە هێزێک بەکاربهێنێت بۆ سەرکوتکردنی دەنگە ناڕازییەکان. ئەمە دەبێتە هۆی لاوازبوونی ئۆپۆزیسیۆن و دروستبوونی کەشێکی سیاسیی داخراو کە تێیدا تاکڕەوی و حوکمی بنەماڵەیی باڵادەست دەبێت.
دووەم: قوڵبوونەوەی کێشەکانی نێوان پارتی و یەکێتی. هەرچەندە ئەم کێشەیە ناوخۆیی یەکێتییە، بەڵام کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەبێت. پارتی، کە ڕکابەری سەرەکیی یەکێتییە، بە نیگەرانییەوە لەم ڕووداوانە دەڕوانێت. لە لایەکەوە، لاوازبوونی یەکێتی لە بەرژەوەندیی پارتییە، بەڵام لە لایەکی دیکەوە، ناسەقامگیریی ئەمنی لە سلێمانی و بەکارهێنانی هێزی سەربازی بەم شێوەیە، مەترسییە بۆ سەر تەواوی هەرێمی کوردستان.
سێیەم: لەرزۆکبوونی متمانەی هاوڵاتیان بە دامەزراوەکانی هەرێم. کاتێک هاووڵاتیان دەبینن کە یاسا بە شێوەیەکی هەڵبژاردەیی جێبەجێ دەکرێت و هێز بۆ یەکلاکردنەوەی کێشە سیاسییەکان بەکاردەهێنرێت، متمانەیان بە دامەزراوەکانی وەک دادگا و پۆلیس و ئاسایش نامێنێت. ئەمە دەبێتە هۆی دروستبوونی بۆشاییەکی گەورە لەنێوان خەڵک و دەسەڵاتدا و هەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ئایندەی هەرێمی کوردستان.
چوارەم: کاریگەری لەسەر وێنەی هەرێمی کوردستان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. هەرێمی کوردستان هەمیشە هەوڵیداوە وەک نموونەیەکی دیموکراسی و ئارام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا خۆی نیشان بدات. بەڵام ڕووداوەکانی وەک ئەم هێرشە چەکدارییە، وێنەیەکی پێچەوانە نیشان دەدەن. ئەمە دەبێتە هۆی نیگەرانیی وڵاتانی دۆستی هەرێم و کاریگەریی نەرێنی لەسەر پەیوەندییە دیپلۆماسی و ئابوورییەکان دەبێت.
بەرەو کوێ؟
ڕووداوی ٢٢ی ئاب، وەرچەرخانێکی مەترسیدارە لە مێژووی سیاسیی هەرێمی کوردستاندا. ئەم ڕووداوە نیشانیدا کە ململانێ سیاسییەکان گەیشتوونەتە ئاستێک کە تیایدا زمانی چەک جێگەی زمانی گفتوگۆ دەگرێتەوە و سەروەریی یاسا دەکەوێتە ژێر پرسیارەوە. لە کورتخایەندا، پێدەچێت بافڵ تاڵەبانی توانیبێتی ڕکابەرە سەرەکییەکەی خۆی لە گۆڕەپانەکە دووربخاتەوە و هەژموونی خۆی بەسەر یەکێتیدا بسەپێنێت.
بەڵام لە درێژخایەندا، ئەم ڕووداوە دەبێتە هۆی قوڵبوونەوەی برینەکان و زیادبوونی تۆڵەسەندنەوەی سیاسی.
بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەم جۆرە ڕووداوانە، پێویستە هەموو لایەنە سیاسییەکان و کۆمەڵگەی مەدەنی و هاوڵاتیان بە گشتی، فشار دروست بکەن بۆ:
1. گەڕانەوە بۆ سەروەریی یاسا: پێویستە هەموو کێشەکان لە ڕێگەی دادگایەکی بێلایەن و سەربەخۆوە یەکلایی بکرێنەوە، نەک بە بەکارهێنانی هێزی سەربازی.
2پاراستنی مافەکانی مرۆڤ: دەبێت ڕێز لە مافی هەموو هاوڵاتییەک بگیرێت، تەنانەت ئەگەر تۆمەتباریش بێت. پێویستە کۆتایی بە ئەشکەنجەدان و مامەڵەی نامرۆڤانە بهێنرێت.
3. هاندانی گفتوگۆی سیاسی: پێویستە لایەنە سیاسییەکان بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ و کێشەکانیان بە شێوەیەکی ئاشتیانە و دیموکراتیانە چارەسەر بکەن.
4جیاکردنەوەی حیزب لە حکومەت: پێویستە هێزە ئەمنییەکان و دامەزراوەکانی حکومەت، بێلایەن بن و نەبنە ئامرازێک بەدەستی حیزبە سیاسییەکانەوە بۆ یەکلاکردنەوەی ململانێکانیان.
ئەگەر ئەم هەنگاوانە نەگیرێنەبەر، ئەوا هەرێمی کوردستان بەرەو داهاتوویەکی نادیار و پڕ لە مەترسی هەنگاو دەنێت. ڕووداوی ٢٢ی ئاب زەنگێکی ئاگادارکەرەوەیە بۆ هەمووان، کە ئەگەر چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ کێشە سیاسییەکان نەدۆزرێتەوە، ئەوا دەبێت چاوەڕێی ڕووداوی خوێناوی و ماڵوێرانکەری دیکە بین. هیواخوازین عەقڵ و منطق زاڵ بێت و هەرێمی کوردستان لەم تونێلە تاریکە دەربچێت.
