ئیدریس سدیق
لە سیڤەرەوە تا لۆزانچییە حەسەن خەیرییە خیانەتکارەکانی کوردانی سەردەم
مێژوونووسان و شارەزایان رۆژهەڵاتی یا رۆژئاوایی ، دەور و بەر و ناوەخۆ ، تێزە ئەکادیمییەکان ، دیمانە ، راپۆرت و ..... بابەتی چڕ و بەپێزیان سەبارەت بە پرسی کۆنترین نەتەوەی میزوپۆتامیای خۆڕاگر و رەسەن ، تاکە نەتەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، کەخاوەن نیشتیمانی خۆی نییە هەڵوەستەیانکردووە ، هەموو نووسەرەکان کۆکن لە سەر مێژوویەکی سیخناخ لە خەبات ، تێکۆشان ، ئازایەتی ، بوێری ، خۆبەختکردن و ..... ، کە توانێتی وەك دار بەڕووەکە رەگی لەگەڵ خاکەکەیدا ئاوێزانبێت ، داکۆکی لە شووناس و ناسنامەیبکات ، تێکشکاندنی داعش لە مێژووی هاچەڕخ حاشا هەڵنەگرە .
کەنەکە KNK ، وەك هەمێشە و بەردەوام لە خەمی دۆزی کوردی هەر چوار پارچەیە ، چاوساغ و گوێ قوراغ ، چاپووك و بەتوانا و شارەزا ، بۆ تێڕوانین ، هەڵسەنگاندن و شەن و کەوکردن ، تێگەیشتنی پێشهاتەکان و رووداوەکان و لێکدانەوەی گەمە نێو دەوڵەتییەکان لە روانگەی هۆکار و ئەنجام ، ئەمساڵیش وەك خەمخۆری ، ئەرکی رێکخستنی کۆنفڕانسی تێپەڕبوونی سەد ساڵەی رێککەوتننامە شوومەکەی لۆزانی رێکخست لە رۆژانی 2023 / 7 / 24 - 23 ، بۆ ئامادەکاری ئەو کۆنفڕانسە ، بانگهێشتی سەرجەم پارت و رێکخراوە کوردییەکانی هەرچوار پارچە کرا ( 57 پارت و رێکخراو ) ، جگە لە کەسانی شارەزای مێژووناس ، ئەکادیمی ، چاڵاکوان ، سیاسەتوان ، نووسەر ، هونەرمەند ، رۆژنامەنووس ، دۆستانی کورد ، رەوەندی کوردی ، کە تەنها دەرفەتێکبوو بە کۆ دەنگی بە گوێی هەموو دنیادا بدەن بۆ شەرمەزارکردنی ئەو ستەمە مێژووییەی کە لە گەلی کوردکرا ، جگە لە ئاڵ و گۆڕکردنی بیر و را ، بەڵام ئەوانەی هەمیشە رێگر و ئاستەنگبووینە لە پرسی یەکێتی نەتەوەیی و رێکخستنی ناو ماڵ و یەك وتاری کوردی ، بە رێنمایی و ئاڕاستەیی و وا بەستەییان بە داگیرکەران ، ئامادە نەبوون و بایکۆتیانکرد لە روانگەی هێز و دەسەڵات ، تورکیای داگیرکەریش ، هەموو هەوڵەکانی چڕکردبۆوە بۆ ئەوەی ئەو کۆنفڕانسە نەبەسترێت و شکستبێنێت . بەشداربوان لە سەر بەکاراکردنی تەوەری پرسی سەرەکی کوردی هەر چوار پارچە و لە ئایندە چی بکرێت ، هاوڕابوون .
لۆزان هەموو خەونەکانی کوردی بە بادا ، ئەوانەی لە سیڤەر 1920 / Aug / 10 ەوە چەسپابوون لە مادەکانی 61 - 62 - 63 ، کە بەڵێنی مافی چارەنووسی کوردی تیادا دیاریکرابوو لە باربردرا ، دوای ئەوەی مستەفا کەمال ئەتاتورکی نەژاد پەرست بەڵێنی بە هاوپەیمانە براوەکانی جەنگی جیهانی یەکەم هەریەك لە بەریتانیا و فەڕەنسا دا لە پێناو جێگیرکردنی دەسەڵاتی خۆی و دروستکردنی دەوڵەتێکی توکمەی نەتەوەیی ، دەستی لە سەرجەم خاکی ئیمپڕاتۆرییەتی عوسمانی هەڵگرت ، بەر لەمە رێککەوتنی سایکس - پیکۆ لە 1916 / 5 / 16 نێوان ( ماڕك سایکس ) ی راوێژکاری دیپلۆماتی بەریتانی و ( فڕانسوا جۆرج پیکۆت ) ی سکرتێری یەکەمی باڵیۆزخانەی فەڕەنسا لە لەندەن ، مۆرکرابوو لە سەر دابەشکردنی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەستبەسەراگرتنی ، کە سەردەمانێکبوو خەونیان پێوە دەبینی و لیکاویان بۆ دەهاتە خوار ، هەر لەبەر ئەمەش و بۆ دڵنیایی تورکیای نوێ ، رێککەوتننامەی سیڤەریان گۆڕی بۆ لۆزان ، هەرچەندە رووسیای قەیسەریش لەناو رێککەتنەکەدا بوو ، بەڵام دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەری 1917 لە رێککەوتنەکە کشایەوە ( ئەگەر چی لەوەتەی ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانی دامەزراوە کیشە و سەرئێشەی بۆ رووسەکان دروستکردبوو لە نانەوەی دەیان شەڕی خوێناوی ) ، هەر لەو کاتەوە زلهێزەکان دەستیان واڵا بوو لە دروستکردنی بەناو حکومەتی نیشتیمانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، بەڵام لە راستیدا دەوڵەتی ناسیۆنالیستی نەتەوەیی ستەمکاری یەك نەتەوە ، یەك ئاڵا و یەك زمانیان دامەزراند ، کۆمەڵگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش چەندین پێکهاتەی ئاینی ، زمان ، رەگەز و ..... ی جیا جیا لە خۆ دەگریت ، بەردەوام کار لەسەر پاکتاوکردن ، تواندنەوە و سڕینەوە و لێسەندنەوەی ناسنامە دەکات ، ئەمەش لە بەرژەوەندیاندابوو بۆ بەردەوامبوونی سیاسەتی پەرتکە و زاڵبە .
بەر لە سیڤەریش ، کورد هەمێشە وەك فریادڕەس تەماشای داگیرکەرانی کردووە ، وەك داشی دامە ، پردی پەڕینەوە ، هەواڵگری ، خۆ چەماندنەوە و کەواسووری بەر لەشکری داگیرکەرانبوە ، هەرکاتێ هەڕەشە و تێکۆشانی لە هەڵگیرساندابێ ، هەرچەندە ململانێ و ناکۆکییەکان نێوان داگیرکەران لە هەڵکشاندابێ ؛ ئەوا کورد وەك کارتی فشار و ئامرازی گوشار بەکار هێنراوە بۆ خامۆشکردنی !
باڵا دەستی نەتەوە سەر دەستەکان رق ئەستوورن بەرامبەر کورد ، مێژوویەکی تەژی لە چەواشەکاری و بەلاڕێدا بردنیان نووسیوەتەوە ، سنوورە دەستکردەکانیان لە گۆشت و ئێسقان و خوێنی کورد هەڵچنیوە ، لە هەر کام لا بکوژرێ ، دوژمنێك کەمتر . شای ئێران : " کورد وەك شێرەی ئاوە ، هەرکاتێ بمانەوێ دەیکەینەوە یا دایدەخەین " ، دواتریش ئاخوندەکان " کورد ناوی لە قوئاندا نەهاتووە " ، تورکی تێنووی بەخوێنی کورد دەڵێ :" نە دار دەبێ بە ماشە ، نە کورد دەبێ بە پاشا " یا " ئەگەر دەتەوێت بەختەوەربیت ؛ ببە بە تورك " ، یا کوردەکان تورکی شاخاوین ، برا چاوڕەشە عڕووبییەکانش لەملاوە وەك ئیسڕائیلی دووەم و بە خەنجەرێکی ژاراوی لەناو دڵی نێشتیمانی عەرەبی ناوزەدی دەکەن .
ئەو پرسیارەی هەمیشە دووبارە و ....... دەبێتەوە ئەوەیە : بۆ کورد وەك گەلانی ناوچە نەیتوانی مافی چارەنووسی خۆی دەستەبەربکات و وانەی لە سیڤەر وەرنەگرت ؟ بۆ تا ئێستای لە گەڵدابێت پەندی لە مێژوو وەرنەگرتووە و مامەڵەی دروستی لەگەڵ رووداو و پێشهاتەکان نەکردووە ؟
پەیمانی سیڤەر کە لە1920 / 8 / 10 لە فەڕەنسا بەڕێوەچوو ، شەریف پاشای خەندان یەکەم کەسایەتی کورد بوو لە کۆمەڵگای نێو دەوڵەتێدا بەشدار بوو و قسەی لەسەر مافی چارەنووسی کورد کرد ، لەو پەیمانەش بڕگەکانی 61 - 62 - 63 لەسەر کورد دیاریکرا . رێك لە کاتی بەڕێوەچوونی کۆنفڕانسەکە ، لە شارەکانی ئورفا ، ماراش و غازی عەنتاب و دوور لە کۆنفڕانسی ئاشتییەکە ، جەنگێکی خوێناوی لە ئارادابوو لە نێوان کورد و تورك دژی فەڕەنسییە کافرەکان ، لەو کاتە چارەنووسسازەی کە لەشکری تورکان لە لووتکەی بێهێزی و شپرزەییدابوو ،سەرلەشکرەکان قورئانیان بەرزکردەوە هاواریان دەکرد گەر لەو جەنگە بدۆڕێین ؛ ئەوا ئەو قوڕئانە لەبار دەچێ و چیتر گوێ بیستی الله أكبر نابن لە مزگەوتەکان ! گەر لۆژیکانە بیر بکرێتەوە ئەوا دەبوایە کورد لە پاڵ فەڕەنجییەکان دژی تورك شەڕی بکردابایە بەڵام ! هەرچەندە قوربانیانی جەنگەکە زۆرینەی کورد بوون و کوردیش لەپێناو برایەتی دین و قیامەتدا تورکی هەڵبژارد ، سەرەنجام ئەوەبوو سیڤەر لە لۆزان لەبار چوو ، هەر لەوێوە تورکان دۆزەخیان بۆ کورد گەرمکرد و چاوەڕێی رۆژی قیامەتیاننەکرد !
لە پاش گەڕانەوەی سوڵتان سەلیمی یەکەم ( 1512 - 1520 ) و سەرکەوتنی لە شەڕی چاڵدیران لە 1514 / 8 / 23 و تێکشکانی سەفەوییەکان ، دایکی لێیدەپرسی کە چیکردووە ؟ لە وەڵامیدا دیوارێکی لە گۆشت و خوێن بۆ سنووری قەلەمڕەوییەکەی دروستکردووە و کوردەکانی کردۆتە پەرژین ، لەهەر لایەك بکوژرێت دوژمنێك کەمتر ! لە ساڵەکانی سەفەر بەر ( سەفەر بەلك 1914 - 1918 ) ، کاتێ رووسەکان لە ناوچەی موکریان ئەفسەرێك و چەند جەندرمەیەكی عوسمانی بە دیل دەگرن ، فەرماندە رووسەکە دەربارەی چەند و چۆنی هێزەکە دەپرسی ، دیلە تورکەکە پێی رادەگەیەنێ کە هێزیان لەو ناوچەیەدا نییە ، تەنها هەندێ مەلای ئاینییان لەگەڵە بۆ ورووژاندنی هەستی خەڵکەکە بۆ غەزای کافران و رێگری لە پێشڕەویکردنیان ، ئەو ورووژاندنەش تەنها لە قسە بەولاوە هیچی تر نییە !
ماویەتی بۆ بەشی دووەم
ئیدریس سدیق
6 / 8 / 2023
