سیاسەت لە بۆكسە گشتییەكەیدا سەرچاوەی ڕێكخستنەوەی دەوڵەت و پاراستنی سەروەری كۆمەڵگا و دەوڵەتە، بەو مانایەی كە سیاسەت موڵكێكی گشتییە و خاوەنداری بۆ هەمووان دەگەڕێتەوە و پەیوەستە بەو كەڵچەرە مێژووییەوە كە سیاسەت تێیدا لە دایكبوو گەشەی كرد، واتا سیاسەت بەتەنها بەرهەمی دەوڵەت نییە و هاوبەشە لەگەڵ كۆمەڵگا، بۆیە هەمیشە وا پێناسەی دەوڵەت كراوە كە ڕۆڵ و موهیمەی ئەو ڕێكخستنی دەسەڵاتێكە كە بەرجەستەكەری ئیرادەی كۆمەڵگا بێت لە دیاریكردنی ئامانجی گشتیدا و لە گەڵ ئەوەشدا ڕەنگدانەوەی ئیرادەی كۆدەنگی كۆمەڵگا بێت لە بەڕێوەبردنی خودی دەوڵەتدا، بەمەش تێدەگەین كە سیاسەت وەك وەسیلەیەكی جێبەجێكەر ڕۆڵی ئەرێنی هەیە لە دەسەڵاتدا ئەگەر بە دیوە عەقڵانییەكەیدا مامەڵەی پێبكرێ، لەگەڵ ئەوەشدا بەبێ بوونی كۆدەنگی لەسەر سروشتی دەوڵەت و ئالیاتەكانی ناتوانرێ سیاسەت مسۆگەر بكرێ و بەمەش دیموكراسی دەكەوێتە مەترسییەوە. هەر مەترسییەك لە سەر دیموكراسیش، دەسەڵات دەكاتە مەترسی و ڕاستەوخۆ دەبێتە ئامرازی بەرهەمهێنانی ستەم و چەوسانەوە و ململانێ و كێبڕكێكان تێیدا بە شێوەیەكی نۆرماڵ و ئاسایی گەشە ناكات و ناتوانێ لە دەرچەی چارەسەری ڕیشەی كێشە و گرفتەكانی كۆمەڵگا بدات وەك ئەوەی لە دنیای خۆرئاوادا دەبینرێ ، چونكە سیاسەت ئەو ڕێمۆند كۆنترۆڵە نییە كە حزب و دەسەڵات بە مەزاجی كەسی و تاك مامەڵەی لەگەڵ بكات و بەشێوەیەكی عەفەویانە بە ڕێبخرێ ، وەك ئەوەی لە ڕۆژگاری ئەمرۆدا و بەتایبەت لە هەرێمی كوردستان كاری پێدەكرێ و بەئەندازەیەكی قووڵ ژیانی هاووڵاتییانی زۆر بێمانا كردووە و بووەتە هۆكاری پیسبوونی ژینگەی سیاسی و بە شێوەیەكی عەفەویانەی زۆر ناسروشتی بارگاوی كراوە بە تێگەیشتنی حزب ، واتە لێرە سیاسەت لە دۆخە سروشتییەكەی خۆی لایداوە و بووەتە دیاردەیەك بۆ كۆمیدیا و پارە و بزنس، و شوێنی تەواوی سێكتەرەكانی ژیان و وەزیفەكانی تری گرتۆتەوە ، ئەمە لە كاتێكدایە كە نوخبەی سیاسی كە لەڕابردوودا بزوێنەری راستەقینەی شەقام بوو بۆ دەستەبەركردنی ماف و داخوازییەكانی خەڵك ئێستا جەلادێكی بێمێشكی پارەدارە و تەواوی كاتەكانی لە یانە شەوانەكان و شوێنە دڵگیرەكان بەسەردەبات و، بووەتە قێزەوەنترین بوونەوەری ناو پێكهاتەی كۆمەڵگا .
ئەوەی لە ڕابردووی ئەم كۆمەڵگایەدا روویدا كە ڕاپەڕین و وەستانەوەی خەڵك بوو بەڕووی ئەو دەسەڵاتە دیكتاتۆرەی لەژێر دەیان ناودا و بۆ ماوەیەكی درێژ سیاسەتیان بۆ خۆیان قۆرغ كردبوو، رۆڵی كۆمەڵگاش تەنها چەپڵە و پشتیوانی بوو لەو بڕیار و هەڵوێستانەی دەسەڵات دەیبەخشیەوە بەناوی گەلەوە، كەچی لە گەڵ ئەوەشدا دەیان زیندان و سزادان لە پشتی گەلەوە خەڵكی دەهاڕی و ئامێری شكاندنەوەی دیموكراسییەت و هەڵبژاردنە كارتۆنییەكان بوو، ئەمانە دەربڕی راستەقینەی ئیرادەی خەڵك نەبوو بۆ دەوڵەت و سیاسەت و بەشێك بوون لە داڕمانی كۆمەڵگا و شكۆی تاك، بۆیە ئەگەر لەم دەروازەیەوە بگەڕێینەوە سەر ئەسڵی مەخسەد ئەوە تێدەگەین ئەمانەش وا خەریكە هەمان ڕێچكە دەگرن و بە هەمان میكانیزم دەسەڵات و سیاسەت بە ڕێوەدەبەن، بۆیە هەر بەڕاستی سیاسەت بووەتە مەخسەرە و دەسەڵات دوور لەویستی كۆمەڵگەكانو بەدەر لەئیرادەی خەڵك دەوڵەتداری دەكات، ئەمەش گەورەترین كەوتن و شكستی دەسەڵاتە، ئەم ئەقڵیەتە زۆر پێچەوانەی ئەو ئاراستەیەیە كە ئەمڕۆ سیاسەت پێیدا دەگوزەرێ، چونكە سیاسەت تەنها بریتی نییە لەبەڕێوەبردن و لەگەیشتن بە دەسەڵات، وەك ئەوەی ئەحزابی دەسەڵاتداری هەرێمی كوردستان لێی تێگەیشتوون ، بەڵكو كردەیەكی پاڵاوتەیە بۆ ڕێكخستنی ژیان و رەخساندنی زەمینەی فەراهەمكردنی ئەو خەونانەیە كە كۆمەڵگا عەوداڵێتی، نەك كۆكردنەوەی خەڵك لەژێر ناو و ناتۆرەی جیاوازدا بۆ زیاتر جێگیركردنی هەژموونی حزب بەسەر ئەوانی تردا، بۆیە ئەوەی ئەم دەسەڵاتە بە خەڵكی دەكات ستەمكارییە و هەنگاوە بەرەو قێزەوەنكردنی سیاسەت و تێكدانی شیرازەی گشتی كۆمەڵگا و مۆرلێدانە لە كوشتنی ئەو هیوایەی كە كورد دنیایەك قوربانی پێبەخشی، بۆیە دەبێ ئەحزابی حوكمڕانی ئەم هەرێمە لەوە تێبگەن شكستی سیاسەت و دەسەڵات دواجار دەبێتە هۆكاری جوڵاندن و چەكەرەكردنی شۆڕشێكی كۆمەڵایەتی و خەڵك راستەوخۆ دێتەوە سەرشەقام و ئەوە دەكات كە نوێنەرەكانی نەیانكردووە. وەك ئەوەی ئێستا واخەریكە تەواوی چین و توێژەكان دەجوڵێن و دەبنە داینەمۆی شۆڕشێكی نوێ كە دووربێ لە دەسەڵات و پێگەی ئەحزابی حوكمڕانی ئەم كۆمەڵگایە.
