بە ڕوونی
كاوە مەحموود
سیاسەتی هاوپەیمانی و پێداویستی خوێندنەوەیەكی نوێ
بەشی چوارەم/ ئایا هاوپەیمانی پێویستە؟
تێگەیشتنی حزبی شیوعی بۆ كاری پەیوەندییەكان بەشێوەیەكی گشتی پشتدەبەستێ بە پێناسەكردنی بۆ چەمكی حزب و مۆركی حزبی شیوعی، واتە تێگەیشتنە لە ئەركی حزب و دیاریكردنی ئامانجە سەرەكییەكانی و حاڵیبوون لە بەرنامە سیاسییەكەی، كە لەسەر بنەمای تێگەیشتنێكی ماركسیانەیە بۆ سروشتی ململانێكانی نێو كۆمەڵگە، كە تابلۆیەكەی سیاسی پڕگرێ و لێكبەستراوی پڕ جووڵەی بەرهەمهێناوە.
حزبمان یەكێتییەكی ئارەزوومەندانەی هاووڵاتییانە بە نێر و مێوە، كە داكۆكیكردن لە بەرژەوەندی جەماورەی زەحمەتكێشان و خەباتكردن لەپێناو دەستەبەركردنی پێشكەوتنێكی دیموكراسی ئازادانە و سەربەخۆ بۆ وڵات و بەدیهێنانی گۆڕانە كۆمەڵایەتییەكان تا گەیشتن بە بیناكردنی سۆسیالیزم، كۆیكردوونەتەوە.
ئەو یەكێتییە ئارەزوومەندانەیە، بوونێكی كۆمەڵایەتی خاوەن سروشتێكی سیاسییانەیە، كە كەسایەتییەكی مەعنەوی تایبەتی دروستكردووە. ئەو بوونە لە ڕێگای بەشدارییەكی سەرەكی ئەندامەكانی، ئامانج و رێبازی سیاسی خۆی دیاركردووە. حزبی شیوعی لەو كاتەی خۆی بە حزبێكی سیاسی نیشتمانی سەربەخۆ پێناسەدەكات، بەرژەوەندیی باڵای گەل و نیشتمان لە سەرووی هەموو بەرژەوەندییەكانی دیكەوە دادەنێت و هەر ئەو پێناسەیەش لە هەموو راسپاردە و تۆڕی پەیوەندییەكانیدا رەنگدەداتەوە. ئەو پێناسەیە بنەمایە بۆ بازنەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرامبەردا. لەو كاتەی حزب ئاماژە بە خەباتی لەپێناو گێڕانەوەی سەربەخۆیی و سەروەریی نیشتمان دەكات، ئەوا ئەم هەڵوێستە بنەمایە بۆ پەیوەندی و كاری هاوبەش لەگەڵ ئەو لایەنانەی هەمان ئامانج كۆیاندەكاتەوە. لەو كاتەشدا، كە حزب لە پەیڕەوی ناوخۆیدا ئاماژە بەوە دەكات، كە لە نێوەڕۆك و رێكخستن و چالاكییەكانیدا حزبێكی دیموكراسییە، ئەوا ئاماژەیە بۆ ئەوەی، كە لە میانەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ هێزە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكانی دیكە، حزبێكی دیموكراسییە.
بەو پێیەش، كە حزب دەڕبڕێكی زیندووی یەكێتی خەباتی گشت نەتەوە و ئایین و ئایینزا و تایفەكانە، كەواتە مانای وایە حزب هەڵوێستی خۆی لەو پێكهاتە كۆمەڵایەتییانە لەسەر بنەمای پەروەردەكردنی جەماوەر و ئەندامەكانێتی بە گیانێكی نێونەتەوەیی و هاوپشتی نێوان گەلان و پاڵپشتی لە مافی بڕیاردانی چارەنووس و هەڵبژاردنی هەرجۆرە سیستەمێكی كۆمەڵایەتی بۆ خۆیان دەكات، هەروەها پەیوەندیی خەباتی هەماهەنگی لەگەڵ حزبە شیوعی و سۆشیالیستی و كرێكارییەكان و حزب و ڕێكخراو و بزاڤی ئازادیخوازی و دیموكراسی و چەپەكانی جیهان دروستدەكات، ئەمەش لەپێناو لێكنزیككردنەوەی گەلان و برایەتی نێوانیان و پێشخستنی شارستانییەتی مرۆڤایەتی و چەسپاندنی بەهای مرۆڤایەتی و سەرخستنی كێشەی ئازادی و دیموكراسی و پێشكەوتنی دیموكراسی و بیناكردنی سیستەمێكی دادپەروەر بۆ بەرژەوەندییە ئابوورییە نێودەوڵەتییەكان و لەپێناو پاراستنی ژینگە و هێنانەدیی رژێمێكی ئاسایشی كۆگیری نێودەوڵەتی، كە زەمانەتی نەهێشتنی چەكی ئەتۆمی و كیمایی و بایۆلۆجی و داماڵینی چەك و چەسپاندنی ئاشتییەكی بەرقەرار لەجیهاندا بكات و ئەم ئامانجانەش بنەمایەكی پەیوەندیبەستنە.
لەمیانەی ئەوەی لە سەرەتاوە ئاماژەمان پێكرد، حزب پێكهاتەیەكی كۆمەڵایەتی خاوەن سروشتێكی سیاسییە و كەسایەتی مەعنەوی تایبەتی هەیە و لە رێگای پەیوەندیی بە ئەندامەكانی و پەیوەندیی بە جەماوەر و بە كیانی سیاسی نیشتمانی و هەرێمایەتی بگرە پەیوەندیی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش، هەوڵی هێنانەدیی ئامانجە سەرەكییەكانی دەدات.
حزبی شیوعی لەسەر بنەمای میتۆدی ماركسیزم هەوڵی تێگەیشتنی واقعی كۆمەڵگە و دیاریكردنی ململانێكانی نێو كۆمەڵ دەدات و سروشتی ململانێیە باوەكان لە قۆناغێكی دیاریكراودا دەستنیشاندەكات، ئەمەش بۆ داڕشتنی سیاسەتێك كاراكردنی هۆكاری زاتی مسۆگەر بكات، واتە كاراكردنی رۆڵی جەماوەر لەپێناو گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی و پێشكەوتن و سۆشیالیستیدا.
ئەمش مانای وایە، كە تێگەیشتنێكی ڕاست بۆ ململانێكانی نێوكۆمەڵگە و خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ واقعی گۆڕاو و هەستپێكردنێكی تەندروست بۆ سروشتی هێزە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان و كاریگەرییان، بنەمایەكی سەرەكی بۆ هاوپەیمانی و كاری پەیوەندییەكانی حزبی شیوعی پێكدەهێنێت.
سەرباری ئەو بنەمایە گشتییە، كە رەنگدانەوەی بەسەر هەموو لایەنەكانی كاری حزبییەوە دەبێت، بەڵام هەر بوارێك لە بوارەكانی كاری حزبیش سروشتێكی جیا و تایبەتمەندی خۆی هەیە، كە پێگە و میكانزمێكی دیاریكراو و پەیوەست بە هەر بوارێك لەو بوارانەدا دروست دەكات، بۆ نموونە پەیڕەوی ناوخۆی حزب پەیوەندیی نێوان ئەندامەكان بە یەكتری و بە حزب و پەیوەندیی دەستە حزبییە جیاوازەكان بە یەكدییەوە دیاریدەكات و بەرنامەی حزب بنەمای سەرەكی پەیوەندیی حزب بە جەماوەر و چین و توێژە كۆمەڵایەتییە جیاوازەكان دادەنێت و هەروەها تێگەیشتنی حزب بۆ پێداویستی و داخوازی هەر یەك لەو توێژانە بنەمای چالاكی ئەندامی حزبە لەنێو ئەو توێژانەدا.
لەبەر ئەوەی ئەو چین و توێژە كۆمەڵایەتییە جیاوازانە كیانی سیاسی خۆیان هەیە و لە شێوەی حزب و رێكخراو و كۆمەڵە و شێوەی دیكەی رێكخراوەییدان، حزبی شیوعی لەسەر بنەمای هەڵوێستی ئەو كیانانە لە سروشتی ململانێكان، كە لە ئەنجامی ناكۆكییەكاندا دروستبوون، مامەڵەیان لەگەڵدا دەكات، بێ ئەوەی چاوەڕێی ئەوە بێت یەكانگیری هەڵوێستی ئەو كیانانە لەگەڵ هەڵوێستی خۆی لەهەموو ئەو ڕووداو و ناكۆكییانەی هەن هەبێت.
لەو خاڵەدا واقعبینی سیاسییانەی حزبی شیوعی بەرجەستەدەبێت، ئەوەش بە پشتبەستن بە ماركسیزم لە ڕوانگەی ماتریالزمی دیالیكتیكیدا، وەك رێبازێكی بیركردنەوە، كە بنەمایە بۆ تێگەیشتن و زانینی چەمكەكان لەچوارچێوەی یاسا و رێسا سەربەخۆ و بابەتییەكانیدا، هەورەها لە ئەنجامی بزاوت و پێشكەوتن و كاریگەری و پەیوەندییە بەرابەرییەكانیدا.
ئەگەر بەو پێورە تەماشای پەیوەندییەكانمان لەگەڵ پێكهاتە سیاسییەكان بكەین، كە ئەو واقعە و سروشتی چالاكی كۆمەڵایەتی بەرهەمیدەهێنێت، بۆمان دەردەكەوێ كە ئەو پەیوەندییانە مانای مامەڵەكردنە لەگەڵ بەرامبەردا لەچوارچێوەیەكی سیاسیدا و سیاسەتیش وەك زانستێك و هونەرێك بەمانای كۆمەڵە رێوشوێن و كردە و هزر و هەڵوێست و پەیوەندی پێشكەوتوو دێت لەنێو چینەكان و چالاكییەكانیاندا.
سیاسیەت لە دواوێستگەیدا دەربڕینی پەیوەندیی كۆمەڵایەتی و ئابووری و ڕەوشتی چینەكانە، بەڵام هونەری ئیدارەی پەیوەندییە سیاسییەكان مانای هونەری فرتوفێڵ و گزی و پیلانگێڕی نییە، چونكە حزب هەردەم جەخت لە گرنگی لێكگرێدانی چەمكی ڕەوشت بە سیاسەت و بە چالاكی سیاسی بەشیوەیەكی گشتی دەكاتەوە، بەتایبەتیش لە بواری پەیوەندییەكاندا.
گۆڕەپانی سیاسی بەگشتی پڕە لە كۆمەڵێك ململانێ و ناكۆكی، كە كڕۆك و شێوەی كاری پەیوەندییەكانی حزبمان دیاردەكات. تۆڕی ناكۆكییەكانی ئێستا ئەستەمییەكی مەنهەجی خوڵقاندووە لە پێدابڕینی سروشتی سەرەكی و بنەڕەتی بەسەر شێوەیەك یان جۆرێك لە جۆرەكانی ناكۆكییەكانی ئێستا، هەرچەندە هەموو ئەو ململانێیانەی ئێستا لەسەر گۆڕەپانی سیاسیدا روودەدەن، دەتوانین ناوی بنێین ململانێ لەسەر ئێَستا و داهاتووی كۆمەڵگە.
سەرەڕای بوونی چەندین رێككەوتننامە و لێدوان و بەڵگەنامەی سیاسی، بەڵام ئەلتەرناتیڤێكی دیموكراتی مەدەنی لە عێراقدا لەدوای ڕوخانی رژێم دروستنەبوو، ئەمەو سەرباری كۆمەڵێك ململانێی دیكە، لەوانە ململانێی ئەو هێزانەی بۆ بیناكردنی رژێمێكی دیموكراسی فرەحزبی فیدرالی كاردەكەن، لە بەرامبەر ئەو هێزانەی بۆ ناوەندێتی ڕەها بە هەمان عەقلیەتی ڕژێمی بەعس بە ڕێگای ئیستبداد و دەسەڵاتێكی شموولیدا كاردەكەن.
بەم جۆرە ململانێی نێوان هێزە دیموكراسییە عەلمانییەكان و هێزی ئیسلامی سیاسی بە هەردوو لاباڵی شیعەو سوننەدا هەیە، ئەمە سەرەڕای بوونی ململانێ نێوان تایفەكان خۆیان و هێزی ئیسلامی سیاسی شیعە لەلایەك و هێزی ئیسلامی سیاسی سوننە لەلایەكی دیكەدا، كە كوشتن لەسەر پێناس و كۆچپێكرنی زۆرەملێ و كوشتنی بەكۆمەڵ و كوشتنی رەمەكی لەسەر بنەمای پێوەری تایفی، لێكەوتەوە و رەنگدانەوەی بەسەر ئەدای كاری حكومەت و پەرلەمانی عێراق هەبوو، بەشێوەیەك دەكرێت بگوترێت پێویستمان بە ئاشتەوایی لەنێو خودی پەرلەمان و حكومەتی عێراقدا هەیە بەر لە قسەكردن لەسەر ئاشتەوایی نیشتمانی.
