بە ڕوونی
كاوە مەحموود
سیاسەتی هاوپەیمانی و پێداویستی خوێندنەوەیەكی نوێ
بەشی شەشەم/ شێوازەكانی كاری هاوبەش و بەرەیی
دوور لە فشاری ململانێیە لاوەكییە رۆژانەییەكاندا، حزب لە خەباتی خۆیدا، چەندین شێوازی جۆراوجۆری پەیوەندی، لەگەڵ لایەن و حزبە سیاسییەكان، لە ئاستی نیشتمانی و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیدا دەبەستێ، ئەمەش بە ڕچاوكردنی مۆركی قۆناغی مێژوویی و سروشتی ململانێكان و تەرازووی هێزەكان لەو قۆناغەدا و ئامادەبوونی بەرامبەر بۆ كاری هاوبەش. ئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە، كە حزب لەسەر بنەمای بەرژەوەندی نیشتمانی و چینایەتی، دوور لە خولیای ئارەزوو لە كاتی بڕیاروەرگرتن و یان پێوەری بەرژەوەندی بەرتەسكی حزبایەتی و پێوەری پوختی براگماتییانە، بڕیار وەردەگرێت.
مۆركی ئەو ململانێیانەی لە كۆمەڵگەدایە و ئاستی پێگەیشتنی هێزە سیاسییەكان و دەوڵەمەندبوونی بۆچوونەكانیان، ئاست و شێوازی پەیوەندی هاوپەیمانانەی چلۆنایەتی دروستدەكات.
لەم بوارە ئەم شێوازانە لە پەیوەندیدا بەدیدەكرێت:
ـ ئەو پەیوەندییانەی لە ئاكامی تێكۆشانی داواكارانەی جەماوەر لە شەقامدا (ئیمزاكۆكردنەوەی هاوبەش، خۆپیشاندان، مانگرتن، ناڕەزایی دەربرین) و بۆ هەماهەنگی و رێكخستنی چالاكییە هاوبەشەكان لەو تێكۆشانە جەماوەرییەدا، دێتە كایەوە. مۆركی ئەم جۆرە پەیوەندییانە ئەوەیە، كە تەنیا لە ئاكامی رێكەوتنی سەرانی حزبەكان نایەتە دی، بەڵكو لە ئاكامی كاری هاوبەشی جەماوەری حزبەكان و بنكەی رێكخراوەیان لە ئاستی خوارەوەی حزبەكاندا، بۆ جێبەجێكردنی ئەرك و داوایەكی هاوبەش لە دایكدەبێت.
ئەم جۆرە پەیوەندییە و سەركەوتن لە وەدستهێنانی داواكارییەكان، بنەمایەكە بۆ دروستبوونی زەمینەی گونجاو بۆ كاری هاوبەش لە چالاكی دیكەدا. هەروەها لە ئاكامی ئەم جۆرە كارە هاوبەشانەدا، كە لە شەقامدا ئەنجامدەدرێت، پەیوەندی نێوان بنكەی حزبی و جەماوەریی حزبەكان، بتەودەبێت.
ـ ئەو پەیوەندییانەی، كە لەسەر بنەمای جێبەجێكردنی مەبەستێكی سیاسیی دیاریكراوی هەنووكەییە و لە رێگای رێكەوتننامەی سیاسی نێوان سەركردایەتی حزبەكانەوە مۆردەكرێت. ئەو رێكەوتننامە هاوبەشانەی نێوان دوو حزب یان زیاتر مۆر دەكرێت بە مەبەستی بایكۆتكردنی چالاكییەكی دیاریكراو، یان ناڕەزایی دەڕبڕین لەسەر رووداو و یاسا و بڕیارێك، یان قایلنەبوون بە ئاكامی هەڵبژاردنێك، چەندین نموونەی ئەم جۆرە پەیوەندییانە و كاری هاوبەشە.
ـ ئەو رێكەوتنانەی، كە بۆ جێبەجێكردنی ئامانجێك دەبەسترێت، كە مۆركێكی زۆر هەنووكەیی نییە، بەڵام لە ماوەیەكی نزیك خایەندا دەكرێ ئەو ئامانجانە وەدستبهێنرێت. ئەو جۆرە كارە پێویستی بە كۆبوونەوەی خولی و میكانیزمی بەدواداچوونی هەیە، بەمەبەستی كارتێكردنە سەر رای گشتی و دروستكردنی زەمینەی گونجاو بۆ جێبەجێكردنی ئەو ئامانجانە.
ـ هاوپەیمانی لە هەڵبژاردندا بەپێی بەرنامەیەك بۆ چوونە نێو هەڵبژاردنەوە. ئەم جۆرە هاوپەیمانییە ئەگەری هەیە نوێنەرانی حزب و لایەنە هاوپەیمانییەكان بگەێنێتە دامەزراوە هەڵبژێردراوەكان، وەك ئەو هاوپەیمانییانەی لە هەڵبژاردنی پەرلەمان، یان شارەوانییەكاندا دەبەسترێت. جاری وا هەیە ئەو هاوپەیمانییە تا تەواوبوونی خولی كاری ئەو دامەزراوە بەردەوام دەبێت و هەندێ جاریش بەهۆی جیاوازی لە هەڵوێست لەسەر مەسەلە نوێكاندا، هەڵدەوەشێتەوە. شایانی باسە ئەو جۆرە هاوپەیمانییە بەپێی مۆرك و بەرنامەی هاوبەشی لایەنەكانی شوناسی دەدرێتێ، بۆ نموونە لە هاوپەیمانی (هەرێمی كوردستان)دا بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە 2024، ئاماژە بەوە كرا كە ئەو هاوپەیمانییە میّژوویی یان ستراتیجی و شوناسی چەپگەرایی نییە، بەڵكو هاوپەیمانییەكە لە چوارچێوەی بەرنامەیەكی دیموكراسی مەدەنی و لە ئاكامی مامەڵەكردن لەگەڵ خودی یاسای هەڵبژاردن کە دەبێ لایەنەكانی ئەو هاوپەیمانییە لە چوراچێوەی تواناكانیان بە هەندوەربگرێت.
ـ ئەو بەرە سیاسییانەی نێوان حزبەكان دەبەسترێت. لەم حاڵەتەشدا ئەو بەرانە پەیماننامە و بەرنامە و پێڕەوی ناوخۆ و دامەزراو و پێكهاتەی رێكخراوەیی هەیە.
ـ كۆبوونەوەی دەوری و كۆنگرەی سیاسی كە كۆمەڵێك حزب و لایەنی سیاسی هاوبەش لە بیروبۆچوون و ئایدیۆلۆجیا، سەبارەت بە بابەتی دیاریكراو سازیدەكات. لەم بوارەدا حزبمان ئەزموونێكی بەهاداری هەیە و توانرا لەگەڵ حەوت لایەنی چەپی كوردستانی كە هەر چوارپارچەی كوردستان دەگرێتەخۆ، كۆڕبەندی چەپی كوردستان بنیاتبنرێت و ئەو لایەنانەش بریتین لە حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان و حزبی شیوعیی كوردستان و بزووتنەوەی دیموكراتی گەلی كوردستان لە باشوور، كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستان لە ڕۆژهەڵات، حزبی كۆمۆنیستی كوردستان لە ڕۆژئاوا، حزبی سوشیالیستی كوردستان و پارتی كۆمۆنیستی كوردستان لە باكوور. شایانی باسە ئەم كۆڕبەندە تا ئێستا سێ كۆنفرانسی بەستووە.
ـ بەشداریكردن لە چاوپێكەوتنە نێودەڵەتییەكاندا بۆ نموونە حزبی شیوعیی كوردستان بەشدارە لە كۆبوونەوە دەورییەكانی حزبە كرێكاری و كۆمۆنیستەكانی جیهان، كە زیاتر لە نەوەت حزبی سیاسی تیایدا بەشدارن.
ـ بەشداریكردن لە فێستیڤاڵە میدیایی و هونەرییەكاندا، كە حزبە كۆمۆنیستەكان سازی دەكەن، بۆ نموونە حزبمان بەشدارە لە فێستیڤاڵی لۆمانیتیە كە حزبی شیوعیی فەرەنسا ساڵانە سازی دەكات و هەروەها فێستیڤاڵی حزبەكانی دیكە لە ڕووسیا و ئوتریش و ئەڵمانیا، جگە لە بەشداریكردن لە خولەكانی پێگەیاندنی كادیر لە بواری جۆراجۆردا، هەر بۆ نموونە ئەو خولانەی كە حزبمان لەسەر بانگهێشتی حزبی شیوعیی چین بەشداری تیایدا دەكات.
لە بواری ئەو لایەنانەی حزبی شیوعی پەیوەندی لەگەڵدا دەبەسێت، ڕەچاوەی ئەم حاڵەتانە دەكرێت:
ـ حزب و پێكهاتەی سیاسی و دامەزراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، وەك ناوەندەكانی توێژینەوە و سەندیكا و كۆمەڵە و رێكخراوی پیشەیی و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ، ئەمانەش لەسەر ئاستی نیشتمانی و هەرێمایەتی و جیهانیدا.
ـ پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەت و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان.
ـ پەیوەندی لەگەڵ دامەزراوە حكومیییەكان لە ئاستی نیشتمانیدا، كە یاسای حزبەكان بنەماكەی دادەڕێژێ.
دەتوانین بڵێین، كە شێوازی ئەم پەیوەندییانە بەشێوەیەكی گشتی ناكرێ لە سنوورێكی نەگۆڕدا مامەڵەی لەگەڵدا بكەین، بەڵكو بەردەوام واقیعی گۆڕاو، شێوازی نوێ و لایەنی نوێ دەخوڵقێنێ و دەبێ حزبمان لە كاری پەیوەندییەكانیدا ئەو مەسەلانە بە هەند وەرگرێت.
