كاوە مەحموود
حكومەتی ئیئتلافی حزبەكانی دەسەڵات بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لەوەی، كە بارودۆخی سیاسی ناوخۆی هەرێمی كوردستان بەرەو ئەو رادەیە بڕوات، كە رێگا خۆش بكات بۆ نوخبەی سیاسی عێراق، لەرێگای حكومەتی ئیتحادی و دادگەی ئیتحادی فشار و هەڕەشەكانیان بۆ سەر كیانی سیاسی هەرێمی كوردستان زیاد بكەن و كارتی بودجەو قوتی خەڵكی كوردستان بەكاربهێنن بۆئەوەی شەڕی دەروونی لەگەڵ گەلەكەماندا بكەن.
لەو دەمەی هەلی گرنگ لەدەست لایەنە سیاسیەكاندا هەبوو لەچوارچێوەی پەرلەمانی كوردستان و دامەزراوەكانی دیكەدا، گفتوگۆی نیشتمانی بكەن و بەرژەوەندی باڵای نیشتمانی لە پێشەوەی كارەكانیان دابنێنو پرۆسەی هەڵبژاردن لەكاتی خۆی ئەنجامبدرێت و كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردن و راپرسی كارا بكرێت و بەیەكگرتووی گفتوگۆ لەگەڵ بەغدا بكرێت، بەپێچەوانەوە، سیاسەتی بەرژەوەندی تەسكی حزبی و بیركردنەوە لەیەكتر شكاندن بەردەوامبوو، ئەمەش لەكاتێكدا بوو هاوڵاتیانی كوردستان، ئەوپەڕی پێویستیان بەوە بوو، حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرپرسیارێتی خۆی لەئەستۆ بگرێت بە داڕشتنی باشترین سیاسەتی ئابووری و خزمەتكردنی گەلی كوردستان و، ئەم دۆخەش هاوكات بوو لەگەڵ شكستی سیاسەتی ئابووری پەیڕەوكراوی ناوخۆیی و مامەڵەكردنی ناپرۆفیشناڵ بەدۆسیەی نەوت، كە رەهەندێكی نێودەوڵەتی هەیە و، لە كۆتایشدا ململانێی حزبی، وای كرد، كاریگەری نەرێنی لەسەر ئێستا و ئایندەی هەرێمی كوردستان هەبێت.
ئەم ڕەوشە سیاسیو ئابورییە، دەرگای بۆ سیاسەتێكی چەوتی بەغدا خۆش كرد، بۆ قۆستنەوەی ناكۆكی ناوخۆی لەهەرێمی كوردستان و بوونی دوو دیدی سیاسی، بۆ زیادكردنی فشاری سیاسی و یاسایی و ئابووری لەسەر هەرێمی كوردستان و هەوڵی كەمكردنەوە لە قەوارە و دەسەڵاتی سیاسیو دەستوریی هەرێم و، ئەمەش لە دووا بڕیاری دادگای ئیتحادی دەركەوت.
لەكاتێكدا دەستوری هەمیشەیی عێراقی ساڵی 2005، هیچ شێوەیەكی بۆ نیزامی هەڵبژاردن و چۆنیەتی دابەشكردنی بازنەكانی هەڵبژاردنی دیاری ناكات، دادگای ئیتحادی لەبڕیارەكەیدا یەك بازنەیی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بەنادەستوری دادەنێت، كەچی لەعێراقدا چەندین جار شێوەی هەڵبژاردن گۆڕدراوە، هەر لەیەك بازنەیی و فرە بازنەیی و لەسەر ئاستی ئەنجومەنی نوێنەران و پارێزگان و گۆڕینی یاسایی رێژەیی و پاشان بۆ سانت لیگۆ و ئینجا سانتگلیۆی هەمواركراو و، بێ ئەوەی هیچ كات ئەم دادگەیە ئەو گۆڕانكارییانە بەنادەستوری بزانێت.
هەروەها دادگای ئیتحادی برگەكانی 6 و 7 و 36 وبرگەی 2 لەمادەی 56 لەیاساكە بەنادەستوری دەستكاری كرد، كە ئەم برگەی وماددانە شكاتیان لەسەر نەبوو. هاوكات داوا دەكرا كورسییەكانی كۆتا دابەشبكرێتەوە نەك نەمێنێت، كەچی دادگا كورسی كۆتاكانی لە پەرلەمانی كوردستان بەتەواوی نەهێشت، ئەمەش پێچەوانەیە لەگەڵ بوونی كورسی كۆتا لەئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لە ئەنجومەنی هەندێك لە پارێزگاكاندا.
بڕیارەكەی دادگای ئیتحادی لەهەندێك لەبڕگەكانی، مافی بەخۆی داوە ڕۆڵی دەسەڵاتی یاسادانان بگێڕێت، ئەمەش زیادەڕەوی كردنە لەسەر دەسەڵاتی یاسادانان لەهەرێمی كوردستان و، لەگەڵ بنەمای لێكجیاكردنەوەی دەسەڵاتەكان ناگونجێت كە بەپێی ماددەكانی یەك و 47 و 116ی دەستوری عێراق ئاماژەی پێكراوە.
دادگای ئیتحادی، بریاری لەسەر هەڵوەشاندنەوەی دەستەی سەربەخۆی هەڵبژاردن و ڕاپرسی هەرێمی كوردستان داوە، بێ ئەوەی دیاری بكات، كە بۆ هەتاهەتایە یان تەنها بۆ ئەم خولەی هەڵبژاردنە.
هەوەرها ئەم دادگایە، بێ گوێدانە دەسەڵاتەكانی خۆی، لە بڕیارەكەدا كە مۆركێكی سیاسی هەیە بوونی برگەی 2 لەماددەی 56 لەیاسای ژمارە یەكی ساڵی 1992 بە نادەستووری دادەنێت، بەمەش دەستی بۆ ئەوە بردوە كە مەرجەعییەتی سیاسی لەپەرلەمانی كوردستان بسەنێتەوە كە خۆی مەرجەعی كێشە چارەنووسسازەكانی كوردستان بێت. یڕگەكانی بڕیارەكانی دادگای ئیتحادی ئاماژەیەمی ڕوونە كە دەسەڵاتی بەغدا و نوخبەی حوكمڕان لەسیستمی فیدرالی پەشیمان بوونەوەتەوەو لەهەر فرسەتێك دەگەڕێن بۆ كەم كردنەوەی دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان وەك بەشێك لەسیستمی فیدراڵی عێراق و گەڕانەوە بۆ سیستمی ناوەندێتیو، ئەمەش خۆی لەخۆیدا خراپ بەكارهێنانی ئەو دەسەڵاتەیە، كە لە دەستووردا بە دادگای ئیتحادی دراوە سەبارەت بە بوارنەدان بە تانەلێدانی بڕیارەكانی دادگای ئیتحادی.
سەرەڕای ئەم تابلۆ سیاسیە ئاڵۆزە گرنگە، بەهەر شێوەیەك بێت، هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان ئەنجامبدرێت و زەمینەی گونجاو بۆ هەڵبژاردنێكی ئازاد و بێگەرد دابین بكرێت و دامەزراوە پەككراوەكان بونیاد بنرێتەوە. هەورەها پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەوپەڕی مرونەتەوە هەوڵی دابینكردنی بودجە و موچەی فەرمانبەران و خەڵكی كوردستان بدات و بەرپرسیارێتی خۆی سەبارەت بە ژیان و گوزەرانی خەڵكی كوردستان لەئەستۆ بگرێت.
