هۆشیاری عەبدولعەزیز
بەرەبەیانی ڕۆژی هەینی بە كاتی ناوچەكە، ئیسرائیل بە دەیان مووشەك و فڕۆكەی جەنگی هێرشێكی بەربڵاو و تۆقێنەری كردە سەر ئێران و دۆخێكی نوێی مەترسیداری لەناوچەكەدا خولقاند. هەرچەندە بەپێی سەرچاوەكانی هەواڵ و زانیارییە هەواڵگرییەكان ژمارەیەكی زۆری لە سەركردە باڵا سەربازییەكانی ئێران و چەند پسپۆڕ و شارەزایەكی بواری ئەتۆمی كردە ئامانج، لەم ئاستەشدا ئێران وەك دەوڵەتێكی پڕچەك و جبەخانە كەوتە كۆمای هەڵسەنگاندنی ئەو دۆخە و چۆنێتی وەڵامدانەوەی ئەو گورزە سەربازییەوە كە ئەوان چاوەڕێی نەبوون.
تێسرەواندنی گورزێكی ڕاستەوخۆی ئاوا توند لە دەوڵەتی ئێران بۆخۆی تەنها لێدان نییە بەمانا ڕەمزییەكەی وەك ئەوەی هەندێ لە چاودێرانی سیاسی ڕووكەشانە دەچنەسەری، بەڵكو ئەمە لێدانە لە پەلدرێژییەكانی دەوڵەتی "قووڵ"ی ئێران و تێكشكاندنی ناوەڕۆكی ئەو سیاسەتە مەترسیدارەی كە لەكایەی سیاسی ناوچەكەدا یاریدەكات. واتا ئەوەی پەلاماردرا تەنھا لەنێوبردنی چەند ژەنەڕاڵ و زانای ئەتۆمی و كەسانی خاوەن نفوز نییە، وەك لە ڕووكارە میدیاییەكەدا دەبینرێ، بەڵكو لێدانە لە دروستكردنی كۆی ئەو هەموو گرووپ و دەستە سەربازییانەی كە خراونەتە دەرەوەی ئێرانەوە و ئاماژەیەكیشە بۆ چیتر قبووڵنەكرنی ئەو ڕۆڵە سیاسی و سەربازییانەی ئێران، كە لە پێش 7ی ئۆكتۆبەر لە ناوچەكانی كەنداوی عەرەبیی و لە یەمەن و عێراق و سوریا و لوبناندا دەبینرا. بۆیە وەشاندنی گورزێكی كوتوپری ئاوا توند و خێراش لەم قۆناغ و هەڵومەرجەی ناوچەكەدا بۆخۆی مانا و مەغزایەكی جیاوازتری هەیە و پەیوەستە بەو ئامادەكارییانەی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی، كە كاركردنە لەسەر گۆڕینی نەخشەی سیاسی ناوچەكە و بەرپەرچدانەوەی كاریگەرییە نەرێنییەكانی دەوڵەتی ئێران و گەڕاندنەوەیەتی بۆ ناو سنوورەكانی خودی خۆی، چونكە ئێران لەكۆتاییەكانی سەدەی ڕابردوو، بەدیاریكراوی دوای كۆتاییهاتنی شەڕی عێراق، توانی وەكو هێزێكی كاریگەر لە ناوچەكەدا جێپێی خۆی قایمكات و ببێتە خاوەنی پشكێكی گەورە لە یەكلاكردنەوەی ململانێ و كێشمەكێشە ئاڵۆزەكانی ناوچەكەدا و سێبەری دەسەڵاتیشی ڕووبەرێكی فراوان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەگشتی و خۆراوای ئاسیا بەتایبەتی داپۆشی و كەوتە هاوكاریكردنی ئەو هێز و ڕەوتە شیعی و ئیسلامییانەی كە وەلائیان بۆ ئێران و سیاسەتی تەشەیوع هەبوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
هەرچەندە سەرەتای ئەم پەلهاوێشتنەی ئێرانیش دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی ئەو بارودۆخەی لە عێراق هاتەكایەوە و شیعە زۆرینەی دەسەڵاتەكانی خستە ژێر ڕكێفی خۆیەوە، ئەمەش دواجار بووە فاكتەرێكی بەهێز بۆ ئێران و فراوانبوونی ڕۆڵی سیاسیی ئەو وڵاتە لە عێراقدا و پشتیوانییەكی باشیش بوو بۆ هێز و ڕەوتە شیعەكانی عێراق و ناوچەكە و گەیشتە ئەوەی كە هیلالی شیعی دروستبكات وەك هێڵێكی تائیفی و ئابووری لەنێوان ئێران و شیعەی هەریەك لە سوریا و لوبنان وعێراق و یەمەن، لە كاتێكدا ئەم ناوچەیە لە كۆتاییەكانی سەدەی ڕابردووەوە و بەهۆی جەنگی دووەمی كەنداو و ملهوڕییەكانی ڕژێمی بەعسەوە، ئەمریكا لەسەرشانۆی سیاسی ناوچەكە باڵادەستە و بەتەواوەتی هەژموونی خۆی سەپاندووە و بەپێی بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانی خۆی مامەڵە دەكات، لەم بازنە داپۆشراوەدا ئێران بێ گوێدانە ڕەهەندە سیاسی و ئابوورییەكانی دۆخەكە و لێكەوتەكانی كەوتە جووڵە و زیاتر بەهێزكردنی پایەكانی خۆی و دەستبردن بۆ گەمە مەترسیدارەكان تا 7ی ئۆكتۆبەری 2023 و هێرشەكانی حەماس و حزبوڵڵای لوبنان بۆ سەر ئیسرائیل، ئیتر دوای ئەو ڕووداوە و تا تێكشكاندنی دەوڵەتی سوریە، كە سەرەڕمی هیلالە شیعییەكە بوو، گڵۆڵەی سیاسەتی بونیادنانی هیلالی شیعی و خەونی بەهێزبوونی هەژموونی ئێران لە ناوچەكەدا كەوتە لێژی و مەترسی ئەگەرەكانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران زیادیكرد و بووە هۆكاری تێكهەڵپژانی ئێران و ئیسرائیل و گۆڕینی ستراتیژیەتی نەخشەی سیاسی ئەو وڵاتە، كە ساڵانێكە وەك پرۆسەیەكی بەردەوام كاری لەسەر دەكات و ئەمەش بەشێوەیەك لە شێوەكان سەریكێشا بۆ جەنگ.
جەنگیش وەك هەر دیاردەیەكی تری مەترسیدار ئەگەر و لێكەوتەكانی كاریگەری تەواویان هەیە لەسەر پرسە سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان و هیچ جەنگێكیش نییە دۆخێكی نەخوازراو و نەرێنی نەهێنێتە كایەوە، دۆخێك كە دوای خۆی لێكەوتەكانی كار دەكاتە سەر تاك و رەهەندە جیاوازەكانی ژیان و كاریگەری دەروونی و سایكۆلۆژی مەترسیدار بەرهەمدێنێ و دەبێتە هۆكاری شێواندنی دۆخە كۆمەڵایەتییەكان و ئەو بونیادە گرنگەی كە ڕۆڵی هەیە لە بەهێزكردنی ژێرخانی ئابووری دەوڵەتدا. واتا لێكەوتەكانی جەنگ تەنها ململانێی چەكداری و بەكارهێنانی هێزی سەربازی و بەفیڕۆدانی داهاتی نیشتمانی نییە بەقەد ئەوەی دواجار دەبێتە هۆی تێكدانی هەلومەرجی گشتی و ئاڵۆزی دەروونی و خوڵقاندنی ژینگەیەكی مەترسیداری وا، كە بەهیچ جۆرێك لە پێناو مرۆڤ و خۆشگوزەرانی و فەزیلەتەكانیدا نییە وەك ئەوەی نەخشەداڕێژەرانی شەڕ بانگەشەی بۆ دەكەن و پێچەوانە دەكەوێتە خزمەتی ئەو مۆدێلە سەرمایەدارییە جیهانییەوە، كە ئەمریكا و وڵاتانی زلهێزی جیهان ڕابەرایەتی دەكەن لەپێناو برەودان بە بازرگانی چەك و تاقیكردنەوە سەربازییەكانیاندا، بەمەش دەگەینە ئەو ڕاستییەی كە ئەم جۆرە جەنگە ئەوەندەی فۆڕمێكی دیزاینكراوی ڕاگرتنی هاوسەنگی بازاڕ و ڕێڕەوە بازرگانییەكانی چەك و وزەیە، ئەوەندە پەیوەندی بە مەترسییەكانی هەبوونی كڵاوەی ئەتۆم و شەڕی هاوكێشەكانەوە نییە، كە بانگەشەی بۆ دەكرێ، چونكە ئەگەر بابەتەكە لەپێناو مرۆڤدایە، خۆ نەدەبوو ئەم پرسە بە گەمارۆدانی ئێران و تێكدانی دۆخی ئابووریی وڵاتەكە و زیاتر وێرانبوون و كاولكاری بەشێكی گەورەی دانیشتووانەكەی تەواو بووایە، كە زۆرینەیەكی بەرچاو لەژێر هێڵی هەژاری و نەبوونی ئاسایشی خۆراك و پێداویستی ڕۆژانە و دۆخێكی تەواو ناجێگیردا دەژین، كە زۆر لە شەڕ و ململانێی پووكانەوەی ئەو كڵاوە ئەتۆمییانە مەترسیدارترە، كە ئێستا بەو پاساوە پەلاماری ئێران دەدرێ. حەقیقەتی ئەمەش ئەوەیە كە نە بازرگانانی چەك و نە ئایەتوڵڵاكانی ئێرانیش نایانەوێت ئەم دۆخەی ئێستا بگەیەنرێتە ئاستی هەڵوەشاندنەوەی ڕژێمی ئیسلامی ئێران، چونكە كۆتایی ئایەتوڵڵاكان دەرئەنجامێكی قازانجبەخشی نابێ و ئەمریكاش ناتوانێ بگاتە ئەسڵی مەخسەد لە ناوچەكەدا و لەو ڕاستییەش گەیشتوون كە پێكهاتەكانی "دەوڵەتی قووڵ" لە ئێراندا باشترین خزمەت بە سیاسەتە بەرژەوەندخوازەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل دەكەن لە ناوچەكەدا و باشترین بیانوون بۆ مانەوەی هەژموونی ئەو سیاسەتە مەترسیدارەی ئەمریكا و هاوئاوازەكانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەوەشی ئێستا هاتۆتە پێش جگە لە پێشاندانی ئیسرائیل وەک بەهێزترین هێزی ناوچەکە، تەنها پەڕوباڵكردنی ئێران و دەست و پەیوەندەكانێتی و دەیانەوێ بیگەڕێننەوە شوێنی خۆی و بەم ڕێگایە فشاری زیاتر و بەهێزتر بەسەر ئێراندا بسەپێنن و ملكەچی گەڕانەوەی سەر مێزی دانوستانی بكەن، نەك ڕوخان و هەڵوەشاندنەوەی ڕژێمی ئێران.
