لە نێوان پۆپۆلیستی و بونیادنانی دەوڵەت و پێویستی پڕۆژەیەكی نیشتمانی نوێ
هەندرێن ئەحمەد ، رۆژنامەنووس و شڕۆڤەكاری سیاسی
كێشەكانی هەرێمی كوردستان تەنها لە چوارچێوەی ململانێیی بەردەوامی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆندا ناخوێندرێتەوە، هەروەك چۆن لە ململانێیی جیۆسیاسیی و دوانەیی حزبییدا، بە گۆڕانی پێگەی حزبەكان لە هاوكێشەی دەسەڵاتدارییدا شرۆڤە ناكرێت. بەڵكو بۆتە قەیرانێك دەربڕی سروشتی نیزامە سیاسییەكەمان، بەهەموو ئەو قۆناخەی ئەزموونی زیاتر لە سی ساڵی دامەزراندنیی كیانیی سیاسی و حكومەتی هەرێم پێی گەیشتووە ، تابلۆی سیاسی كوردستان گەیشتۆتە باری چەقبەستوویی بونیادی ، دەسەڵات بەهەموو تواناكانییەوە رووبەڕووی پاشەكشێی متمانەی هاووڵاتیی ، ئالینگاری ئابوری و كێشە كارگێڕییە كەلەكە بووەكان بووەتەوە، بزاوتە ئۆپۆزیسیۆنەكانیش سەرەڕای شەپۆڵەكانی ناڕەزایەتیی ، نەیانتوانییەوە ببنە جێگەرەوەیەكیی سیاسیی خاوەن پڕۆژەیەكیی واقیعی بۆ ئیدارەدانی دەوڵەت و كۆمەڵگە، بۆیە پرۆژەی كلاسیكی حزبەكانی دەسەڵات رەوایەتی خۆی لە دەست نەداوە و بەردەوامن لە دەسەڵات.
پرسیارێكی گرنگ لەخۆمان دەكەین، بۆچی ئۆپۆزیسیۆن لاوازە؟ زیاتریش لەوە ، بۆچی هەتا ئێستا ئۆپۆزیسیۆنێكی راستەقیینە بەتەواوی مانای سیاسی و میژووییەكەی پەیدا نەبووە؟ واتە ئۆپۆزیسیۆنێك خاوەنی دیدگایەكی تەواو بێ بۆ ئایندەی دەوڵەتداری ، ئیدارەدانی ئابووری و گرێبەستی كۆمەڵایەتیی نوێ، بتوانێت سنووری تەنها ناڕەزایەتیی تێپەڕ بكات و بەرەو پڕۆژیەكیی نیشتمانیی سەركەوتوو لە سایەی كێشەكانی نێوخۆیی ماڵی كوردستانی و گۆڕانكارییە هەرێمایەتیی و نێودەوەڵەتییەكان هەنگاو بنێت، یان ، ئەوە پێداویستییەكانی قۆناخی رزگاری نیشتمانییە دۆخێكی سەپاندوە، بە تەواوكردنی قۆناخەكە و تا رادەی گەیشتن بە بونیادنانی دەوڵەتی سەربەخۆیی كوردستان.
ئەزموونی ساڵانی رابردوو، هەر لە بزووتنەوەی گۆڕان و تا نەوەی نوێ و ئەوانی دیكە، ئەوەی سەلماند كە تەنها ناڕەزایەتیی بەرانبەر بە دەسەڵات و هەمان گوتار ناتوانێ جێگرەوەیەكیی سیاسی بەرهەم بهێنێت. زۆربەی ئەو بزووتنەوە و جولانەوە سیاسییانە لە نێو هەمان ژینگەی سیاسیی و نێو خودی نیزامی سیاسی پەیدا بوون، نەك دەربڕی گۆڕانكاریییەكیی كۆمەڵایەتی-ئابووری ، بۆ بونییادێكی بواری سیاسی نوێ. هەر لە چوارچێوەی گوتاری دژ بە گەندەڵی و هەژموونی حزبییدا مانەوە، بەبێ ئەوەی ئاستەكەیان بگۆڕێت بۆ دیدێكی ستراتیژی ئیدارەدانی كیانی سیاسی لە ژینگەییەكی وەكو هەرێمی كوردستان.
كێشەی سەرەكی ئۆپۆزیسیۆنی پۆپۆلیستی مامەڵەكردنێتی لەگەڵ سیاسەت وەك راجێتەیەكی ئامادەیە،بەو پێییەی پرۆسەی هاندانی ناڕەزایەتییەكانە، نەك هونەری ئیدارەدانی هاوسەنگی مێژوویی ، كۆمەڵایەتی ، ئابوری و ناوچەی نفوز و جیۆسیاسی. بۆیە دەبینیین گوتارەكانیان بە ململانێ و دژایەتی كەسایەتییەكان دەبەستنەوە، لە كاتێكدا قەیرانیی سەرەكی زۆر لەوە قووڵترە. هەرێمی كوردستان تەنها دەسەڵاتێكی حزبی نییە تاوەكو بەئاسانی بگۆڕدرێت، بەڵكو كیانێكی سیاسی دروستبووری مێژووی تێكۆشانی سەت ساڵەی نێو جەرگەی دژایەتی و ململانێ هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییە پێكناكۆكە، هەرێمی كوردستان لە نێو هاوسەنگی زۆر وردی ململانێی هەریەك لە عێراق و توركیا و ئێران و ئەمریكادایە، سەرەڕای كێشە ناوخۆییەكانیی دوانەی حزبی كە لەسەر هاوكێشەی ئابوری بەرخۆر(ریعی) و رەوایەتی مێژوویی حزبە كوردستانییەكان، دایە.
روونتر بڵێیین، هەر پۆپۆزیسیۆنێكی راستەقیینە تەنها لەسەر دروشمی "رووخاندنیی دەسەڵات" بونیاد نانرێ، چونكە تێكدانی ئەو هاوسەنگییە بەبێ جێگرەوەیەكی سیاسی بەهێز تەنها كیانی سیاسی هەرێمی كوردستان لاواز دەكات، نەك چارەسەركردنی كێشەكان. نابێت ئەو جۆرە ئۆپۆزیسیۆنە لەسەر ویستخوازی تۆڵەی سیاسی و سواربوونی شەپۆلی ناڕەزایەتی كار بكات، بەڵكو پێویستە ئەوەندە دیدی سیاسیی و ستراتیژی هەبێت، ئەزموونی هەرێمی كوردستان بپارێزێت، چاكسازی بكات نەك تێكشاندن.
یەكێك لە كێشە هەر قووڵەكانیی ژیانیی سیاسی لەهەرێمی كوردستان خۆی لە نەبوونی "دەوڵەتی سەربەخۆ" دەبینێتەوە لەچوارچێوەی "قەیرانی دەوڵەت" لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بۆیە دەبینین سیاسەت بە لۆژیكی هەژموونی حزبی و هاوسەنگی ناوچەیی بەڕێوە دەچێت، زیاتر لە لۆژیكی دامەزراوەییبوون و بەرژەوەندی باڵای نیشتمانی. بۆیە پێویستە ئۆپۆزیسیۆنی راستەقیینە سەرلەنوو لە پێناسەكردنەوەی ژیانی سیاسیی دەست پێ بكات، واتە پەڕینەوە لە چەمكی ململانێ لە سەر دەسەڵات بۆ بونیادنانی دەوڵەت لەچوارچێوەی تێگەیشتنی رەوایەتی كێشەی نەتەوەیی - كوردستانی.
هەر پڕۆژەیەكی ئۆپۆزیسیۆنی راستەقیینە پێویستە پڕۆژەیەكی تەواوی ئابووری ، كۆمەڵایەتی ، سیاسی و نیشتمانی رابگەینێ، نەك هەر پشت بەچۆنییەتی دابەشكردنەوەی ئابوری بەرخۆرە. واتە پڕۆژەیەكی ئابووری پشت بە جۆراوجۆركردنی سەرچاوەكانی داهات، زیندووكردنەوەی كەرتی كشتوكاڵ ، نوێكردنەوەی بورای پەروەردە و بەهێزكردنی پیشەسازییە نێوخۆییەكان ، پێشخستنی زانست و تەكنولۆژیا ، لەسەر بنەمای دادپەروەری كۆمەڵاییەتیی وەبەرههێن نەك بەستنەوەی هەموو سیاسەتەكان بە موچە و پۆست. ئۆپۆزیسیۆنێك دیدێكی فرەوانی بۆ كێشەكان نەبێت تەنها لە دەنگێكی ناڕەزایەتییدا قەتیس دەبێت، هەتا ئەگەر سەركەوتنی كاتیش بە دەست بهێنێت.
چەمكی هاوڵاتیبوون تەنگژیەكی دیكەی ژیانی سیاسیی كوردستانە، واتە تەنها پڕۆژەی ئابوری گرنگ نییە، بەڵكو پێویستە چارەسەری كێشەی رۆشنبیری سیاسیش بكات، تابلۆی ململانێی سیاسی هێشتا لە دەوری ئۆپۆزیسیۆن و دەسەڵات لەنێو خودی هەمان عەقلییەتی حزبی تەقلیدیدا دەسووڕێتەوە، نەك پەڕینەوە بۆ كاركردن لەسەر چەمكی هاوڵاتیبوون و مافی نیشتمانیبوون، ئۆپۆزیسیۆن كەشێكی خراپی درووستكردییە، ئەوەی داكۆكی لە نیشتمان بكات، بە بەرەی دەسەڵاتیی دادەنێ. ئۆپۆزیسیۆنی راستەقیینە ناكرێ تەنها حزبێكی نوی بێ لەناو هەمان گێژاوو، بەڵكو پێویستە لەگەڵ كارەكتەرە سیاسی و دەستەبژێرەكانی دیكەدا كار لەسەر پڕۆژەی بونیادنانەوەی بواری گشتی بكات، هەر لە بوارەكای میدیا ، زانكۆ و سەندیكاكان هەتا كۆمەڵگەی مەدەنی و فەزای هۆشیاری دیموكراسی.
دیموكراسییەت تەنها لە هەڵبژاردندا كورت ناكرێتەوە، بەڵكو لە نێو خودی كۆی ژیانی سیاسییدا چەكەرەو گەشە دەكات، بوار بۆ دیالۆگ و گفتوگۆی پێكناكۆكی دەستەبژێر و پڕۆژەكاندا دەڕەخسێنێت، هەر جۆرە ئۆپۆزیسیۆنێك ئەگەر لەسەر هەمان ریتمی پێشووییدا، سیاسەت بكاتە بنەمای ململانێیی لایەنگیری حزبی ، بەو میكانزمە خۆی دەبێتە بەشێك لە قەیران نەك چارەسەر. ئۆپۆزیسیۆنی پێگەیشتوویی راستەقیینە ، ئەو پڕۆژەیەیە دەستەبژێرێكی نوێی خاوەن لێوەشاوەیی ، زانیاری و پسپۆری كارگێڕی و دیموكراسی بەرهەمدەهێنێ، نەك تەنها كەسانی گوتاربێژ و هاندانی جەماوەر.
بۆ دۆخێكی نوێ لە ژیانی سیاسییدا ، گۆڕەپانی سیاسی پێویستی بە سەرهەڵدانی رەوتێكی سیاسی كوردستانییە، توانای تێپەڕاندنی باری دوانەیی تەقلیدی نێوان دەسەڵاتی پۆپۆلیستیی(شعبویە) و ئۆپۆزیسیۆنیی پۆپۆلیستی بكات. رەوتێكی سیاسی پاشخانێكی هزری و هۆشیارییەكی مێژوویی بە رەوشی سیاسی و جیۆسیاسی هەرێمی كوردستان، بزانێت كوردستان تەنها بە چەمك و لۆژییكی شۆڕشگێڕی و چەقبەستوویی سیاسی بەردەوام نابێت. ئالنگاری راستەقیینە بونیادنانی هاوكێشەییەكە بتوانێت واقیعیەتی سیاسی و خەونی نیشتمانی پێكەوە گرێ بدات، هۆشیار بێ چاكسازی هەنگاو بەهەنگاو و پاراستنی سەقامگیریی گرنگە، هاوكیشەیەك پێكەوە گرێدانی شوناسی نەتەوەیی و پێداویستییەكانی دەوڵەتی نوێ بێت.
گۆڕانكارییە نوێیەكانی جیهان، لە پاشەكشێی تاك جەمسەری و بەرزبوونەوەی ملمملانێ هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەكان و قەیرانە ئابوریییەكان، پێویستی بە دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنێكی عەقلانی هەیە، چونكە جیهان پێ دەنێتە قۆناخی بونیادنانەوەی سەردەمی هاوسەنگییەكی نێودەوڵەتیی نوێ، ناوچەكە بەگشتی لە باری شلۆقی سیاسی و ناسەقامگیری ئاساییشدایە، لەدۆخێكی وەهادا كوردستان بەرگەی سەركێشی پۆپۆلیستی و ململانێی سفری ناكات.
ئۆپۆزیسیۆنی راستەقینە، ئەو ئۆپۆزیسیۆنە نییە تەنها ئاستی دروشمەكانی بەرزتر بكاتەوە، بەڵكو پێویستە بەدوای خاڵی هاوبەشی نیشتمانییدا بگەڕێت، بانگێشەی بۆ بكات، خاوەنی پڕۆژەیەكی نیشتمانی درێژ خایەن بێ، متمانە بە دامەزراوە نیشتمانییەكان بگەڕێنێتەوە، كار بۆ بونیاتنانی گرێبەستێكی نوێی نێوان دەسەڵات و كۆمەڵگە بكات، سیاسەت لە مللانێی سەر دەسەڵات و هەژموون بگۆڕێت بۆ ئیدارەدانێكی عەقلانی بەرژەوەندییە باڵاكان.
رەنگە كێشەی هەرە گەورەی كوردستان ئەوە بێ نەیتوانییوە قۆناخی "رزگاری نیشتمانی" ببڕێتو بگاتە قۆناخی "دەوڵەت". بۆیە دەبینین زۆرینەی حزبە سیاسییەكان هەر بە عەقلیەتی رەوایەتی شۆڕشگێڕی و مێژووی تێكۆشان سیاسەت دەكەن، نەك بە عەقلییەتی دەوڵەتداری نوێ. لەدایكبوونی هەر ئۆپۆزیسیۆنێكی راستەقیینە پەیوەندارە بە لەدایكبوونی هۆشمەندییەكیی سیاسی نوێ، دەوڵەت(هەرێمی كوردستان) لەسەرووی حزبەكانەوە ببینێت، هاووڵاتیی بەبنەمای گرنگتر لە لایەنگری سیاسی وەربگرێت، دادپەروەری كۆمەڵایەتی وەك مەرجێكی سەرەكی بۆ سەقامیگری دابنێ نەك تەنها دروشمیی هەڵبژاردن.
ئاییندەی كوردستان تەنها بە توانای دەسەڵاتداری مسۆگەر ناكرێت، بەڵكو بەو توانایە بەستراوە كە مانایەكی نوێ بە ژیانی سیاسی بدات، سیاسەتێك تێپەڕی هەردوو لۆژیكی خۆسەپاندن و ناڕەزایەتی بكات، بونیادنەری بیرۆكەی هاوبەشی نیشتمانی و ئیدارەدانی جیاوازییەكان بێ لە سەرجەم دامەزراوەكانی دەوڵەتدا. ئەو كاتە رەنگە ئۆپۆزیسیۆنێكی راستەقیینە دروست ببێت، نەك پەرچە كرداری قەیرانەكان، بەڵكو بەو مانایەی بەشێكە لە پڕۆژیەكیی مێژوویی نیشتمانی بۆ بونیاتنانی دەوڵەتێكی عەقلانی و دادپەروەر و سەقامیگر.
