ڕێواس ئەحمەد بانیخێڵانی
لەنێو دیدگای مارکسیستیی چەوساندنەوەی چینایەتیدا، تێڕوانین بۆ دۆخی ژنانی چینی کرێکار، بەتایبەتی ژنانی ماڵەوە کراوە، و قووڵاییەکی تایبەت وەردەگرێت کە پەیوەندییەکی نزیکی بە چەمکی "بەرهەمهێنانەوەی هێزی کار" و "قازانجی سەرمایەداری"ـیەوە هەیە. ئینگلز، بەتایبەت لە "بنەچەی خێزان، موڵکایەتیی تایبەت و دەوڵەت"دا، تیشکیان خستە سەر ئەوەی کە چۆن گەشەکردنی موڵکایەتیی تایبەت و سەرهەڵدانی دەوڵەت، بووە هۆی گۆڕینی پێگەی ژن لە کۆمەڵگادا و خێزانی لە یەکەیەکی کۆمەڵایەتییەوە گۆڕی بۆ یەکەیەکی ئابووری کە تێیدا پیاو دەبێتە خاوەنی موڵک و ژنیش بەشێک دەبێت لەو موڵکایەتییە. ئەم بنەمایە، لەژێر سیستەمی سەرمایەداریدا، گەشە دەکات و شێوازێکی نوێی چەوساندنەوە بەرهەم دەهێنێت.
سیستەمی سەرمایەداری، بە سروشتی خۆی، پشت بە بەرهەمهێنانی بەهای زیادە دەبەستێت کە لە کاری کرێکارانەوە سەرچاوە دەگرێت. بەڵام ئەم سیستەمە تەنیا لەناو کارگە و ئۆفیسەکاندا کاری کرێگیراو ناچەوسێنێتەوە، بەڵکو بە شێوەیەکی سیستماتیک سوود لە کاری بێ بەرامبەری ژنان وەردەگرێت لەناو ماڵدا. کاری ناوماڵ، وەک چێشتلێنان، پاککردنەوە، پەروەردەکردنی منداڵ، و دابینکردنی پشتیوانیی سۆزداری، کارێکی زۆر پێویستە بۆ بەرهەمهێنانەوەی هێزی کاری پیاوی کرێکار. ئەم کارە ڕۆژانە دڵنیا دەبێتەوە کە پیاوە کرێکارەکە، دوای ڕۆژێکی ماندووکەر لە کار، بتوانێت پشوو بدات و بەیانییەکەی بە تەندروستی و وزەیەکی نوێوە بگەڕێتەوە سەر کار. هەروەها، ژنان ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە پەروەردەکردنی نەوەی نوێی کرێکاران، کە داهاتووی هێزی کاری سەرمایەدارین.
لێرەدا، سیستەمی سەرمایەداری بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ، بەڵام بنەڕەتی، سوود لەم کارە بێ مووچەیە وەردەگرێت. ئەگەر ئەم خزمەتگوزارییانە لە بازاڕی کاردا ببنە کاڵا و پێویست بێت کرێیان پێبدرێت، ئەوا دەبێت تێچووی بەرهەمهێنانەوەی هێزی کار زیاد بکات. ئەمەش یان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی مووچەی کرێکاران، یان سەرمایەدار ناچار دەبێت خۆی تێچووی دابینکردنی ئەم خزمەتگوزارییانە بگرێتە ئەستۆ، کە لە هەردوو حاڵەتدا قازانجەکانی کەمدەکاتەوە. بەڵام بەهۆی دابەشبوونی کار بەپێی ڕەگەز و چەسپاندنی ڕۆڵی ژن لەناو ماڵدا، ئەم کارە وەک "کاری سروشتی" و "ئەرکی ژنانە" سەیر دەکرێت و هیچ نرخێکی ئابووریی فەرمی پێ نادرێت. بەم شێوەیە، سەرمایەداری بە شێوەیەکی شاراوە، قازانجەکانی خۆی لەسەر بنەمای ماندووبوونی بێ بەرامبەری ژنان بنیاد دەنێت، کە ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی شێوازێکی تایبەتی چەوساندنەوەی چینایەتی و جێندەری.
ئەم چەوساندنەوەیە، بە شێوەیەکی بەرچاو، دەبێتە هۆی توندوتیژیی ئابووری و کۆمەڵایەتی دژی ژنانی چینی کرێکار:
**توندوتیژیی ئابووری:**
یەکەم، نەبوونی مووچە بۆ کاری ناوماڵ، ژنانی ماڵەوە بە شێوەیەکی بەرچاو لە پیاوانیان یان لە سیستەمی ئابووری گشتیی کۆمەڵگا دەبەستێتەوە. ئەم پەیوەستبوونە ئابوورییە، سەربەخۆیی ئابووریی ژنان زەوت دەکات و توانای بڕیاردانیان لەسەر ژیانی خۆیان و داهاتوویان سنووردار دەکات. ژنێک کە هیچ سەرچاوەیەکی داهاتی سەربەخۆی نییە، یان مووچەیەکی کەم وەردەگرێت لە بازاڕی کاردا (کە زۆرجار بەهۆی بارگرانیی کاری ناوماڵەوە ناچارە کاری کاتی یان کەم مووچە بکات)، لە دۆخێکی لاوازیدایە. ئەم لاوازییە ئابوورییە دەتوانێت ببێتە هۆی:
* **بێبەشکردنی ئابووری:پیاوان یان ئەندامانی دیکەی خێزان دەتوانن کۆنترۆڵی دارایی بەسەر ژناندا بسەپێنن، ڕێگرییان لێبکەن لە دەستڕاگەیشتن بە پارە یان بڕیاردان لەسەر خەرجکردنی.
* **پشت بەستن بە مووچەی پیاو: ئەمە ژنان تووشی مەترسیی هەژاری دەکات لە کاتی جیابوونەوە، مردنی پیاو، یان لەدەستدانی کاری پیاو.
* **کەمبوونەوەی دەرفەتی گەشە: ژنان بەهۆی بارگرانیی ئابووری و کاری ناوماڵەوە، کەمتر دەرفەتیان بۆ خوێندن، فێربوونی پیشەیەکی نوێ، یان گەشەپێدانی تواناکانیان دەبێت.
**توندوتیژیی کۆمەڵایەتی:**
دووەم، کەم نرخاندنی کاری ناوماڵ وەک "کارێکی نادیار" یان "ئەرکێکی سروشتی"، دەبێتە هۆی کەم نرخاندنی ڕۆڵی ژن بە گشتی لە کۆمەڵگادا. ئەم کەم نرخاندنە، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە، چەندین شێوازی توندوتیژی بەرهەم دەهێنێت:
* **شێواندنی پێگەی کۆمەڵایەتی: ژنان لە دەرەوەی ماڵ، بەهۆی ئەوەی کە زۆرجار بە "ماڵەوە" یان "دایک" دەناسرێن، نەک وەک "کرێکار" یان "بەشداربووی ئابووری"، پێگەیەکی لاوازتریان دەبێت لە گفتوگۆ کۆمەڵایەتی و سیاسییەکاندا.
* **بارگرانیی دەرونی و جەستەیی: قورسایی کاری بێ مووچەی ناوماڵ، بەبێ بوونی پشووی پێویست یان نرخاندنی کۆمەڵایەتی، دەتوانێت ببێتە هۆی ماندووبوونی جەستەیی و دەرونیی زۆر، دڵەڕاوکێ، خەمۆکی، و کەمبوونەوەی خۆشەویستی بۆ خود.
* **سنووردارکردنی ئازادیی کەسی: ژنان بەهۆی ئەرکەکانی ناوماڵەوە کەمتر دەرفەتیان دەبێت بۆ بەشداریکردن لە چالاکییە کۆمەڵایەتی و فەرهەنگییەکاندا، کە ئەمەش دەبێتە هۆی دابڕان و گۆشەگیریی کۆمەڵایەتی.
* **بەردەوامیدان بە سیستەمی پیاوسالاری: کەم نرخاندنی کاری ژنان لە ماڵدا، بەهێزکردنی ئەو تێڕوانینەیە کە ڕۆڵی سەرەکی ژن دابینکردنی خزمەتگوزارییە بۆ پیاو و خێزان، نەک گەشەکردنی وەک تاکێکی سەربەخۆ. ئەمەش یارمەتیی بەردەوامیدان بە سیستەمی پیاوسالاری دەدات کە خۆی لەگەڵ سیستەمی سەرمایەداریدا یەکدەگرێتەوە بۆ چەسپاندنی ئەم دۆخە.
لە کۆتاییدا، دیدگای مارکسیستی ڕوونیدەکاتەوە کە چۆن سیستەمی سەرمایەداری، لە ڕێگەی دابەشکردنی جێندەرییانەی کار لەناو خێزاندا و بەرهەمهێنانی بەهای زیادە لە کاری بێ بەرامبەری ژنانەوە، نەک تەنیا سوودێکی ئابووریی زۆر بەدەست دەهێنێت، بەڵکو دەبێتە هۆکارێکی سەرەکی بۆ دروستبوون و بەردەوامیدان بە توندوتیژیی ئابووری و کۆمەڵایەتی دژی ژنانی چینی کرێکار. ئەم چەوساندنەوە دوولایەنەیە، بە شێوەیەکی سیستماتیک، ژنان لە هەردوو گۆڕەپانی بەرهەمهێنان (لە کارگە) و بەرهەمهێنانەوە (لە ماڵەوە) بێبەش دەکات و پێگەیەکی لاواز و ژێردەستەیان پێ دەبەخشێت.
