قەوارەی هەرێمی كوردستان بەری ڕەنج، خەبات و قوربانیدانی گرانبەهای خەڵكی كوردستانە. تاوەكو ئەم قەوارەیە دروست بوو، كەم جۆری توندوتیژی هەیە بەرامبەر میللەتەكەمان ئەنجام نەدرابێت؛ هەر لە ئەنفال و كیمیاباران و ڕاگواستن، تا تاوانەكانی جەنگ و كاولكردنی هەزاران گوند و چەندین شار و شارۆچكە. كەچی لە سایەی ململانێی ناڕەوا، پۆست، بەشبەشێنەی حزبی و كورسیی دەسەڵات، كۆی قەوارەكەیان خستووەتە مەترسییەوە و خۆیان باسی پارچەپارچەكردنی دەكەن.
ململانێ و ناكۆكییە سیاسییەكانی نێوان جەمسەرەكانی دەسەڵات لە هەرێمی كوردستان، تەنیا كێبڕكێیەكی حیزبیی ئاسایی نین، بەڵكو گەیشتوونەتە قۆناغێكی قەیراناوی مەترسیدار كە ڕاستەوخۆ دامەزراوە شەرعی و فەرمییەكانی پەكخستووە؛ ژیان، بژێوی و سەقامگیریی دەروونی و كۆمەڵایەتیی هاووڵاتیانی ڕووبەڕووی شڵەژان و مەترسی كردووەتەوە. بەتایبەت كاتێك سەركردەیەك ڕاستییەكان دەدركێنێ و دەیسەلمێنێ كە هەرێمی كوردستان لە چ دۆخێكدایە؛ وەك ئەوەی كە بەڕێز قوباد تاڵەبانی بە ڕاشكاوی ڕایدەگەیەنێت كە ئێستا واقیعی تاڵی "دوو ئیدارەیی" لە ئارادایە و سنوور و گومرك لە نێوان زۆنی سەوز و زۆنی زەرددا هەیە.
ئەم ڕاستییە حاشاهەڵنەگرە، هاوتایە بەو حەقیقەتەی كە بەڕێز مەسعود بارزانی لە پرسی پێشمەرگەدا داكۆكی لێدەكات و وەك هێمایەكی پیرۆزی خەبات و قوربانیی نیشتمانیی نەتەوەیی وەسفی دەكات و چەكدانانی ڕەت دەكاتەوە. ئەم دوو دەربڕینە كە گوزارشت لە ڕاستییەكی مێژوویی قووڵ دەكات، هاوئاهەنگی ئەو دۆخە مەترسیدارەیە كە سەراپای دۆخی سیاسیی ئێمەی داپۆشیوە. بەڵێ، هەردوو سەركردە لەم دەستنیشانكردن و تێگەیشتنەیاندا تەواو ڕاست دەكەن، بەڵام ئەم دەربڕینانە تەنیا نیوەی حەقیقەتەكەن؛ چونكە نیوەكەی تری حەقیقەتەكە و بەرپرسیارێتییە مێژووییەكە، ڕاستەوخۆ لای خودی ئەوان و حیزبەكانیانە.
بۆیە گەر كەمێك بە دیقەتەوە لە پرسی دوو ئیدارەیی بڕوانین و كەمێك لە بابەتەكە وردبینەوە، ئەوە دەگەینە ئەو دەرئەنجامەی كە ڕاستە ئێستا هەرێمی كوردستان لە لێواری دابەشبوونێكی قووڵی كارگێڕی و ئابووریدایە، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەكە لێرەدا ئەوەیە: كێ ئەم سنوورە دەستكردانەی نێوان شارەكانی دروست كردووە؟ دوو ئیدارەیی لە دەرەوەی سنوورەكانەوە نەهاتووە، بەڵكو بەرهەمی ڕاستەوخۆی پۆلێنكردنی داهات، قۆرخكاریی زۆنەكان و ململانێی سیاسیی نێوان یەكێتی و پارتی خۆیانە لەسەر دەسەڵات. ناكرێت لە لایەكەوە لە لووتكەی دەسەڵاتی حكومەتدا بیت و هەموو جومگەكانی بڕیارت بەدەست بێت، و لە لایەكی تریشەوە وەك لایەنێكی بێگوناه خۆت نمایش كەیت و پێتوابێت ئەوی تر تۆمەتباری پلە یەكە لە بەرجەستەكردنی ئەم دۆخەدا.
ئەم دۆخە چەقبەستووە تەنها ئاراستەیەك نییە بۆ دوو ئیدارەیی، بەڵكوو گەیشتووەتە ئاستێك دامەزراوە نیشتمانییەكانی ئیفلیج كردووە و متمانەی نێوان شەقام و دەسەڵاتی بە تەواوی سڕیوەتەوە؛ بووەتە هۆكار بۆ زیاتر ئاڵۆزی و تێكچوونی هەلومەرجە گشتییەكە. وایلێهاتووە كاتێك گوتاری فەرمی حیزبەكان لە لووتكەی دەسەڵاتدا تەنیا دەبێتە گێڕانەوەی كێشەكان و لۆمەكردنی لایەنی بەرامبەر، قەیرانەكە قووڵتر دەبێتەوە و كەس متمانە ناكات؛ چونكە كۆمەڵگە گەیشتووەتە ئەو قەناعەتەی كە ئێوە وەك هەردوو حزب، خۆتان ئەندازیار و نەخشەداڕێژەری ئەم دابەشبوونە ئابووری و دڵەڕاوكێیە كۆمەڵایەتییەن.
لە لایەكی ترەوە، بەرگریكردن لە هەیبەت و پیرۆزیی پێشمەرگە وەك هێزێكی پارێزەری نیشتمان، كارێكی شیاو و پێویستە؛ چونكە پێشمەرگە مێژوویەكی پڕ لە سەروەری و قوربانیدانە. بەڵام ئەوەی لەم گوتارە فەرمییەدا فەرامۆش كراوە، چارەنووسی نادیاری هەزاران پێشمەرگەی ڕاستەقینەی حیزبەكانە. كاتێك وتاری سیاسی باس لە قوربانییەكانی پێشمەرگە دەكات، لە واقیعدا دەبینین هەزاران تێكۆشەری دڵسۆز كە تەمەنی خۆیان لە پێشمەرگایەتیدا بەخشی -ئەی پێشمەرگەكانی حیزبی شیوعی و حیزبەكانی شاخ شۆڕەسواری خەباتی شاخ نەبوون و دونیایەك قوربانییان نەدا و خوێنیان نەبەخشی؟- كەچی هاوڕێكانیانتان بە بێدەنگی نێردراونەتە ماڵەوە لە ژێر ناو و پاساوی جیاجیادا كە خۆتان سەدا یەكی جێبەجێ ناكەن و هیچ موهیمەیەكیان نییە. لە بەرامبەریشدا، پلە و پۆست و ئیمتیازاتە گەورەكان بەخشراونەتە پێشمەرگە تایبەتەكانی خۆتان كە بەشێكی زۆریان كەمترین مێژوویان لە خەباتدا هەبووە و هەیە. هێزی پێشمەرگە كاتێك بە تەواوی پیرۆز دەبێت كە لە ژێر چەتری نیشتماندا یەكبخرێتەوە و ژیانی شایستەیان بۆ دابین بكرێت؛ پێشمەرگەی كوردستان بن نەك موڵكی هەردوو حزبی دەسەڵاتدار بن و وەك كارتێكی سیاسی بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی حیزبی و شەڕی ناوخۆیی بەكاربهێنرێن.
بەردەوامیی ئەم شەڕە ساردە و قووڵبوونەوەی زۆنبەندی، تەنها مەترسی نییە لەسەر هەردوو حزب، بەڵكوو گەورەترین هەڕەشە لەسەر ئاییندەی قەوارەی سیاسی و دەستووریی هەرێمی كوردستان دروست دەكات. لەو بارودۆخە هەرێمایەتی و ناوچەییە پڕ لە گۆڕانكارییەدا، ئێمە خاوەنی ناوخۆیەكی پەرتەوازە و هێزێكی چەكداری حزبی و دابەشكراوین؛ ئەمەش باشترین پاساوە بۆ بەغدا و وڵاتانی دەوروبەر تا قەوارەكە لەبارببەن و بمانگەڕێننەوە بۆ چوارگۆشەی یەكەم، كە دووبارە كۆنترۆڵكردنەوەی هەرێمە لە بازنەیەكی حوكمڕانیی تەسكدا.
ئەمەش پێویستی بە گێڕانەوە و شیكردنەوەی كێشەكان نییە، بەڵكو پێویستی بە ئیرادەیەكی ڕاستەقینە و كردار هەیە بۆ كۆتاییهێنان بە دوو ئیدارەیی، یەكخستنی هێزەكان و گێڕانەوەی كەرامەت بۆ پێشمەرگە و شەرعیەتی یاسایی حوكمڕانی كە قوربانییەكی یەكجار زۆری بۆ دراوە.
هەرێمی كوردستان بەبێ گۆڕانكاری و چاكسازیی ڕاستەقینە، توانای بەردەوامیی ڕۆژ لە دوای ڕۆژ لاوازتر دەبێت. ئەوەی ئەمڕۆش هەڕەشەیە لەسەر ئەزموونەكەمان، پێش ئەوەی بەغدا و ئەنقەرە و تاران و دیمەشق بێت، سیاسەتی ناوخۆ و عەقڵیەتی بەڕێوەبردنی هاوپەیمانیی فەرمانڕەوایە.
