لە لێدوان و نووسینەکانی پێشترمدا جەختم لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە پێویستە بە وردی سەرنج بخرێتە سەر هەڵکەوتەی جیۆپۆلیتیكی کوردستان و کاریگەرییەکانی لەسەر بڕیارە سیاسی و ستراتیژییەکان. چونکە کوردستان کەوتۆتە ناوچەیەکی جوگرافی وەهاوە کە لە ڕووی سیاسی، ئابووری و ئەمنییەوە زۆر گرنگ و هەستیارە. ئەم تایبەتمەندییەش دەخوازێت هەر هەنگاوێکی سیاسی بە پێوانەی واقع و هاوسەنگی هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان هەڵبسەنگێندرێت.
لەگەڵ ئەوەشدا کورد کە لە نێوان چوار دەوڵەتی ناوچەکەدا دابەش کراوە، بۆخۆی لە ڕووی سیاسی و ئابوریەوە سنورێکی توند بە دەورووبەری هەڵبژاردە ستراتیژییەکانی کوردستاندا کێشراوە و هەر پارچەیەک لە ژێر کاریگەریی ڕاستەقینەی بەرژەوەندییە دژبەرەکانی ئەو دەوڵەتانەدا دەهێڵێتەوە و وادەکات کاریگەری ئەو دەوڵەتانەی کوردیان بەسەردا دابەشکراوە ببێتە مەترسی لەسەر ئایندەی کورد لە ناوچەکەدا. کەچی پێچەوانە بەم هەلومەرجە جیوسیاسیە، سەرەکیترین کێشەی سیاسیی کورد ئەوەیە کە زۆرجار پەیوەندییە دەرەکییەکانی لایەن و هێزە سیاسیەکان لە ڕوانگەی بەرژەوەندییە حیزبییە تەسکەکان و مامەڵەی دوولایەنەوە دەبینن، نەک لە چوارچێوەیەکی نیشتمانی و گشتگیردا کە کاریگەری لەسەر داهاتووی ماف و داخوازیەکانی گەلی کوردستان هەبێ لە ناوچەکەدا. ئەنجامی ئەم جۆرە سیاسەتە بێسەرو بەرەیەش، دروستبوونی ناسەقامگیری و پێکدادانی ستراتیژی ناوخۆی و دەرەکی دروست کرد و بوە هۆکاری سەرهەڵدانی دەیان قەیران ومەترسی لەسەر گەلی کوردستان، ئەمە لەکاتێکدا دەبوو داڕشتنی سیاسەتی ستراتیژی کورد ستانی لەسەر بنەمای تێگەیشتن لە واقع، هێزەکان و بەرژەوەندییە ناوچەییەکان دابمەزرایە.
هەرچەندە لەڕووی تیۆریی سیاسییەوە، جیاوازییەکی قووڵ لە نێوان «تاکتیک» و «ستراتیژ»دا هەیە. بەکارهێنانی هەنگاوی تاکتیکی بۆ بەدەستهێنانی دەستکەوتی خێرا و کورتخایەن، ئەگەر بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانی گەلی کوردستان بخاتە مەترسییەوە، ئەوا بەتەواوی سیاسەتێکی شکستخواردووە. سیاسەتی واقعبینانەی سەرکەوتوو دەخوازێت نەک تەنها بزانرێت چ کارێک دەکرێت، بەڵکو دەبێت تێگەیشتنێکی قووڵ هەبێت سەبارەت بەو کارانەی کە دەبێت هەرگیز نەکرێن. نەبوونی ئەم تێڕوانینە ستراتیژییە وای کردووە کە هەندێک جار زیانەکانی سیاسەتی دەرەکی زۆر لە دەستکەوتە حیزبییەکان زیاتر بن.
بۆتێپەڕاندنی ئەم ئاڵۆزییە ناوچەیە و ئاساییکردنەوەی قەیران و تەنگەژەکان کەزۆرجار مەترسی لەسەر قەوارەکە و دەستکەوتەکان دروست دەکات و ئەگەری بچوکردنەوەمان بۆ دەخولقێنێ، کوردستان پێویستی بە سیاسەتێکی دەرەوەی سەربەخۆ، هاوسەنگ و واقعبینانە هەیە. هاوسەنگی لێرەدا بە مانای بێهەڵوێستی و پاشەکشە نایەت، بەڵکو ئاماژەیە بۆ توانای پاراستنی پەیوەندییەکی هەمەچەشن و فرەلایەن لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ، حکومەتی فیدراڵی و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکاندا؛ بێ ئەوەی هەرێم ببێتە پاشکۆی ڕههای یەک لایەن و دژایەتیی ڕههای لایەنەکەی تر بکات ، مانای ئەمە ئەوەیە کە دەبێت هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا بە هەند وەربگیرێت و هیچ هەنگاوێک نەنرێت کە باجەکەی لە توانای مانەوەی گەلی کوردستان زیاتر بێت.
لە لایەکی ترەوە، گەورەترین لاوازیی ئێستای گوتاری سیاسیی کوردستانی نەبوونی دیدێکی هاوبەشە بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەکان. کاتێک لایەنەکان لەسەر ئاستی ناوخۆ لە ململانێی بەردەوامدا بن، ئەمە لاوازییەکی گەورە لە پێگەی دانوستاندنی هەرێم لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا دروست دەکات. هێزە گەورەکانی ناوچەکە و جیهان کاتێک مامەڵە لەگەڵ کوردستاندا دەکەن، چاودێریی پهرتەوازەیی ناوخۆیی دەکەن و زۆرجار ئەم دابەشبوونە دەقۆزنەوە بۆ تێكدانی هاوسەنگییەکان. بۆیە، گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی هاوبەش لە نێوان لایەنەکاندا نەک تەنها بژاردەیەکە، بەڵکو مەرجێکی حەتمییە بۆ پاراستنی قەوارەی سیاسی و دەستکەوتە دەستوورییەکانی هەرێم.
لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندیی باش لەگەڵ هەر دەوڵەتێکی دراوسێ یان هێزێکی ناوچەیی خۆی لەخۆیدا کێشە نییە؛ بەڵکو پێویست و گرنگە ، بەڵام کێشە لەو شوێنە دەست پێدەکات کە هەنگاوێک بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەک لەگەڵ لایەنێک، ببێتە هۆی دروستکردنی کێشەیەکی گەورە لەگەڵ لایەنێکی تر و زیان بە ئاسایش و بەرژەوەندییەکانی هەرێم بگەیەنێت.
لە ناوچەیەکی وەک کوردستان، کە لە نێوان هێزە ناوچەییە گەورەکاندا هەڵکەوتووە، هەر هەنگاوێک پەیامێکی سیاسیی هەیە و دەکرێت وەڵامێکی سیاسی، ئابووری یان ئەمنی لێبکەوێتەوە. بۆیە پێویستە بەرپرسان پێش هەر بڕیارێک ئەو پرسیارە بکەن: ئەم هەنگاوە بۆ بەرژەوەندیی کێیە؟ وەڵامی لایەنەکانی دیکە چی دەبێت؟ و لە کۆتاییدا کێ زیاتر قازانج دەکات و کێ زیاتر زیان دەبینێت؟
جگە لەوەش، پێویستە هۆشیاریی سیاسی لە ئاستی باڵادا بوونی هەبێت بۆ ئەوەی ڕێگری لەوە بکرێت کە کوردستان ببێتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی باڵادەستیی نێوان وڵاتانی هەرێمایەتی. سیاسەتی واقعبینانە فێرمان دەکات کە لە جیهانی سیاسەتدا هاوڕێی هەمیشەیی یان دوژمنی هەمیشەیی بوونی نییە، ئەوەی هەیە تەنها بەرژەوەندیی درێژخایەنە. کەواتە، پێویستە ئاڕاستەی دەرەوەی کوردستان هەمیشە لەسەر بنەمای پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی، گەشەپێدانی ئابووریی سەربەخۆ و دوورکەوتنەوە لەو تەڵە سەربازی و سیاسییانە بێت کە دەوڵەتانی دراوسێ دەیانچێنن. تەنها لە ڕێگەی ئەم هاوسەنگییە ورد و هۆشیارییە ستراتیژییەوەیە کە دەکرێت ئایندەیەکی سەقامگیر و پارێزراو بۆ گەلی کوردستان دابین بکرێت.
دەبێ ئەوەش بزانین کە بنەمای کاری هەر حیزبێکی سیاسی یان بزوتنەوەیەکی نیشتیمانی ئەوەیە کە ستراتیژیی خۆی دیاری بکات و تاکتیکەکان بخاتە خزمەتی ئەو ستراتیژە ، واتا لە سیاسەتدا هەموو شتێک بە توانای «کردن» پێوانە ناکرێت؛ هەندێک جار گرنگترە بزانیت چی نابێت بکەیت.
بۆیە نابێت کوردستان لە سیاسەتی خۆیدا ئەو بنەمایە بەکاربهێنێت کە بۆ کوشتنی ورچەکە دارستانەکە دەسووتێنێت. ئامانجی سیاسی هەرچی بێت، نابێت نرخی ئەو ئامانجە لە توانای گەلی کوردستان بۆ ژیان، ئارامی، ئابووری و ئاسایش و سەقامگیری کەمتر بێت.
پێویستە هەرێمی کوردستان پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ هەموو دەوڵەت و هێزە گرنگەکانی ناوچە و جیهان هەبێت؛ بەڵام ئەم پەیوەندییە نابێت بە مانای وابەستەبوون بە یەک لایەن بێت.
سیاسەتی دروست ئەوەیە کە هەرێم بتوانێت لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ، حکومەتی فیدراڵی عێراق و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان پەیوەندییەکی جۆراوجۆر و هاوسەنگ دروست بکات.
لەکاتێکدا هاوسەنگی بە مانای
بێهەڵوێستی نییە. بە پێچەوانەوە، هاوسەنگی واتە هەبوونی هەڵوێستێکی ڕوون لەسەر بەرژەوەندییەکانت، بەڵام بە شێوەیەک کە توانای پاراستنی ئەو بەرژەوەندییە هەبێت.
لەبەر هەموو ئەم ئاڵۆزییە جیۆپۆلیتیکییە، پێویستە کۆنگرە و کۆنفرانسێکی فراوانی ناوخۆیی بکرێت و لایەنە سیاسییە کوردستانییەکان لەسەر پرسێکی گرنگ گفتوگۆ بکەن و جیاوازیە ناوخۆییەکان پەراوێز بخەن، چونکە ئەگەر هەر حیزبێک بە تەنها و بە پێی پەیوەندییە تایبەتییەکانی خۆی سیاسەتی دەرەوەی خۆی دیاری بکات، ئەوا کۆی ئەو سیاسەتانە دەتوانێت لە کۆتاییدا لە دژی بەرژەوەندیی گشتیی کوردستان پێچەوانە بێتەوە، ئەمە لەکاتێکدایە کوردستان پێویستی بە سیاسەتێک نییە کە تەنها لەگەڵ یەک لایەن نزیک بێت و لەگەڵ لایەنەکانی دیکە دژایەتی دروست بکات ، بەڵکو پێویستی بە سیاسەتێکی سەربەخۆ، هاوسەنگ، واقعبینانە و ستراتیژی هەیە؛ سیاسەتێک کە نەک تەنها ئەوەی دەمانەوێت ببینێت، بەڵکو ئەوەش ببینێت کە چی دەکرێت و چی ناکرێت.
بەگشتی، سەرکەوتنی هەر سیاسەتێکی دەرەکی پێش هەموو شتێک وابەستەی یەکڕیزیی ناوخۆیە. پێویستە لایەنە سیاسییە کوردستانییەکان لە ڕێگەی سازان و گفتوگۆیەکی نیشتمانیی فراوانەوە، بنەمایەکی هاوبەش و هێڵێکی گشتیی بۆ بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان دابڕێژن. هەتا لە ناوخۆدا تێگەیشتنێکی هاوبەش لەسەر مەترسی و دەستکەوتە نیشتمانییەکان دروست نەبێت، هەرێمی کوردستان ناتوانێت لە گۆڕەپانی ڕووداوپێشهاتەکانی ناوچەکە و جیهاندا بەهێز و کاریگەر دەرکەوێت.
