هاشم محەمەد
وەرچەرخانی پێگەی کورد لە دوای ساڵی ٢٠١١ لە سوریا، تەنها گۆڕانکارییەکی ناوخۆیی نەبوو، بەڵکو گۆڕینی بنەماکانی جیۆپۆلیتیک بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. کورد لە سوریا توانی لە ماوەی دە ساڵدا لە نەتەوەیەکی بێبەشکراو لە ناسنامە، ببێتە "جەمسەری سێیەم" و کلیلی هەرە سەرەکی بۆ هەر چارەسەرێکی سیاسی لە ناوچەکەدا. ئەم گۆڕانکارییە لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی ڕاوەستاوە: تێکشکاندنی ناوەندگەرایی، دروستکردنی هاوسەنگیی بەرپەرچدانەوە، و شەرعیەتدان بە مۆدێلێکی نوێی حوکمڕانی.
لە ڕوانگەی فیکرییەوە، کورد گەورەترین تەحەدای سیاسیی خستە بەردەم عەقڵیەتی دەوڵەتی تۆتالیتار. لە کاتێکدا جیهان چاوەڕێی دابەشبوونی سوریای دەکرد، کورد پڕۆژەی "نەتەوەی دیموکراتیک" و "خۆبەڕێوەبەری" پێشنیار کرد، کە تێیدا ناسنامەی سوریبوون لە چوارچێوەی لامەرکەزییەتێکی سیاسیی فرەڕەنگدا پێناسە کرایەوە. ئەمە وایکرد کورد ببێتە پێشەنگی پڕۆژەیەک کە تێیدا پێکهاتە عەرەب و سریان و ئەرمەنەکانیش هاوبەش بن، بەمەش دۆزی کورد لە کێشەیەکی نەتەوەیی تەسکەوە گۆڕا بۆ پڕۆژەیەکی دیموکراتیی نیشتمانی کە یەکپارچەیی خاکی سوریا لەسەر بنەمای فرەیی دەپارێزێت.
لە ڕووی ستراتیژی و سەربازییەوە، دروستبوونی هێزەکانی سوریای دیموکرات (SDF) و کۆنترۆڵکردنی ناوچە دەوڵەمەندەکان بە سەرچاوە سروشتییەکان (نەوت و گەنم)، جۆرێک لە "بەرپەرچدانەوەی سیاسی خوڵقاندووە. کورد لێرەدا بووەتە "زمانی تەرازوو" لە ململانێی زلهێزەکاندا؛ بە شێوەیەک کە نە ئەمریکا دەتوانێت دەستبەرداری ئەم هاوبەشە بێت لە شەڕی دژ بە تیرۆر، و نە لایەنە هاوبەشەکانی دیمەشقیش دەتوانن فەرامۆشی بکەن لە هەر دانوستانێکی داهاتوودا. ئەم پێگەیە کوردستانی ڕۆژئاوای کردووەتە "ناوچەیەکی جیاکەرەوە" کە ڕێگری لە هەژموونی ڕەهای هەر لایەنێکی ناوچەیی، بەتایبەت تورکیا، دەکات لە ناوچەکە و ئەتوانێ کاریگەری گەورەی هەبێ لە سەر ڕەوتی ڕووداوەکان .
هاوکات، لە ڕووی یاسایی و دیپلۆماسییەوە، گەورەترین ململانێی ئێستا گۆڕینی ئەم "واقیعە سەربازییە"یە بۆ "دانپێدانانێکی دەستووری". کورد توانیویەتی لە ڕێگەی "پەیمانی کۆمەڵایەتی" و دامەزراوەسازییەوە، شەرعیەتێکی ناوخۆیی بەهێز بۆ خۆی دروست بکات کە نەتەوە یەکگرتووەکان و هێزە نێودەوڵەتییەکان ناچار دەکات وەک لایەنێکی حەتمی لە پرۆسەی سیاسی (وەک لیژنەی دەستووری) مامەڵەی لەگەڵ بکەن. ئەمە تەنها شۆڕشێکی چەکداری نەبوو، بەڵکو شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی و جێندەری بوو کە تێیدا ژن بووە بەشێکی دانەبڕاو لە بڕیاری سیاسی، ئەمەش وێنەی کوردی لە ئاستی جیهاندا وەک "پێویستییەکی شارستانی" و هێزێکی دیموکراسیخواز جێگیر کرد.
لە کۆتاییدا، ئاسایشی ئایندەی سوریا چیتر لە دیمەشقەوە دیاری ناکرێت، بەڵکو لەو هاوسەنگییە سیاسییەدا دیاری دەکرێت کە کورد لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی وڵاتەکەدا چەسپاندوویەتی. هەر هەوڵێک بۆ فەرامۆشکردنی ئەم قەوارە سیاسییە یان گەڕانەوە بۆ سیستەمی پێش ٢٠١١، نەک تەنها شکستی پێدێت، بەڵکو سوریا دەخاتەوە ناو گێژاوێکی تری شەڕی ناوخۆ. کورد ئێستا نەک تەنها بۆ مافی خۆی، بەڵکو وەک پارێزەری مۆدێلێکی نوێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕاوەستاوە کە تێیدا دیموکراسی و فرەیی تاقە ڕێگەی ڕزگارین
