سهههند كۆیی
ڕۆژنامەگەریی چەپ لە کوردستان و عێراقدا تەنها ئامرازێکی گواستنەوەی هەواڵ و سیاسەت نەبووە، بەڵکو قوتابخانەیەکی فیكری و مەعریفی بووە کە بۆ چەندین دەیەی یەکتری، کاریگەریی قووڵی لەسەر داڕشتنەوەی عەقڵیەتی تاکی کورد هەبووە. حزبی شیوعی وەک ڕەوتێکی خاوەن ئایدۆلۆژیا، هەر لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمەوە گرنگییەکی زۆری بە "وشە" و "چاپەمەنی" داوە، چونکە بڕوای وابوو کە گۆڕینی کۆمەڵگا لە ڕێگەی هۆشیارکردنەوەی جەماوەرەوە دەست پێ دەکات.
قۆناغی دامەزراندن و بڵاوکراوە نهێنییەکان.
لە ساڵانی سی و چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، ڕۆژنامەگەریی چەپ لەناو بارودۆخێکی سەختی سیاسی و ژێردەستەییدا لەدایک بوو. ڕۆژنامەی وەک "کفاح الشعب" و دواتر "ئازادی" و "ڕێگای کوردستان"، تەنها وەک زمانحاڵی حزبێک نەبوون، بەڵکو گۆڕەپانێک بوون بۆ ناساندنی چەمکە مۆدێرنەکانی وەک: (دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، مافی کرێکاران، ئازادیی ژن و دیاریکردنی مافی چارەی خۆنووسین). ئەم بڵاوکراوانە لەو سەردەمەدا کە ئاستی خوێندەواری نزم بوو، بوونە هۆی ئەوەی نەوەیەک پێبگات کە تەنها بیر لە بەرژەوەندیی تەسک نەکاتەوە، بەڵکو دیدگایەکی جیهانی: (ئەنتەرناسیۆنالیزم)، بۆ کێشەکان هەبێت.
گۆڕینی ڕۆژنامە بۆ پلاتفۆرمێکی ئەدەبی و فیکری.
ڕۆژنامەگەریی شیوعی توانی سنووری سیاسەت ببەزێنێت و بچێتە ناو قووڵایی ئەدەب و هونەر؛ گۆڤار و ڕۆژنامەکانی ئەم ڕەوتە بڕبڕەی پشتی بزووتنەوەی ڕەخنەی ئەدەبی بوون لە کوردستان. زۆربەی نووسەر و شاعیرە گەورەکانی کورد وەک: (گۆران، فایەق بێکەس، ئیبراهیم ئەحمەد لە قۆناغێکدا و دواتر نەوەی نوێ وەک شێرکۆ بێکەس و پەشێو)، بەرهەمەکانیان لەژێر کاریگەریی یان لەناو لاپەڕەکانی ئەم ڕۆژنامەگەیەدا بڵاو دەکرایەوە. ئەم ڕۆژنامەگەرییە لە چەند بوارێکی جیاوازدا کاریگەریی قووڵی دروست کرد؛ لە لایەک لە ڕێگەی ڕەخنەی ئەدەبییەوە، بۆ یەکەمجار چەمکی "ئەدەب بۆ خزمەتی گەل" و "ڕیالیزمی سۆشیالیستی" هێنایە ناو کایەی ئەدەبی کوردییەوە. لە لایەکی ترەوە، لە ڕێگەی وەرگێڕانەوە بووە دەروازەیەک بۆ ناساندنی ئەدەبیاتی جیهانی وەک: (ڕووسی، فەرەنسی، عەرەبی)، بە خوێنەری کورد، بەتایبەت وەرگێڕانی بەرهەمەکانی ماکسیم گۆرکی، ناظم حیکمەت و پابلۆ نێروودا کە ئاسۆی فیکریی گەنجی کوردی فراوان کرد. هەروەها لە بواری مافی ژندا، گۆڤارەکانی وەک "دەنگی ئافرەت" ڕۆڵێکی بێوێنەیان گێڕا لە هۆشیارکردنەوەی ژنان و هاندانیان بۆ بەشداریکردن لە کایەی گشتیدا.
ڕۆژنامەگەریی چەپ وەک قوتابخانەی نەوەی ڕۆشنبیر.
ئەگەر سەیری ژیاننامەی زۆربەی ڕۆشنبیرانی ئێستای کورد بکەین، دەبینین وێستگەیەکی گرنگی ژیانیان لەناو بڵاوکراوەکانی چەپدا بووە. ئەم قوتابخانەیە چەند خەسڵەتێکی تێدا بوو کە نەوەیەکی جیاوازی دروست کرد؛ لەوانە خوێندنەوەی بەردەوام، کە حزبی شیوعی ئەندامەکانی پابەند دەکرد بە خوێندنەوەی ڕۆژنامە و گۆڤارەکان، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی نەریتێکی ڕۆشنبیری کە کتێب وەک پێویستییەکی ڕۆژانە ببینرێت. هەروەها لە ڕووی هەستی نیشتمانی و چینایەتییەوە، ئەم ڕۆژنامەگەرییە توانی هاوسەنگییەک لە نێوان "کوردایەتی" و "دیموکراسیخوازیدا" دروست بکات و فێری نەوەیەکی کرد کە نیشتمانپەروەری بەبێ دادپەروەریی کۆمەڵایەتی نابێتە هۆی ڕزگاریی ڕاستەقینە. لە لایەکی تریشەوە، لە ڕووی زمانەوانییەوە بەهۆی وردی لە داڕشتن و وەرگێڕاندا، ڕۆژنامەگەریی چەپ خزمەتێکی گەورەی بە زمانی کوردی کرد و زاراوەی نوێی سیاسی و فیکریی خستە ناو فەرهەنگی کوردییەوە.
ڕۆژنامەگەریی چەپ: ڕێچکەشکێنی نوێگەری و دەنگی ئازادی.
ئەم سەکۆ میدیاییە وەک ڕێچکەشکێنی مێژوویی، ئاسۆیەکی نوێی بۆ دەربڕینی ئازادانە کردەوە و بووە بزوێنەری جووڵەیەکی فکری کە لە ڕاگەیاندنە تەقلیدییەکانی ئەو سەردەمەدا بوونی نەبوو. ئەم ئەزموونە دەوڵەمەندە هەمیشە لە هەوڵی تێپەڕاندنی سنوورەکاندا بووە تا ببێتە پارێزەرێکی ڕاستەقینە بۆ ماف و ئازادییەکان. لە لوتکەی خەباتی چەکداریدا: (١٩٨٠-١٩٨٨)، وێستگەی "دەنگی گەلی عێراق" و لاپەڕە گەرمەکانی "ڕێگای کوردستان" لە دڵێ شاخەوە، بڵێسەی هۆشیارییان دەگەیاندە هەموو ماڵێک. ئەم دەزگایانە تەنها ئامرازی گواستنەوەی هەواڵ نەبوون، بەڵکو پردێکی مەعریفی بوون کە نەیانهێشت ڕەوتی ڕۆشنبیریی کوردی لە جیهانی دەرەوە داببڕێت؛ بە پێچەوانەوە، بوونە مایەی ئاوێتەبوونی "خەباتی مەیدانی" لەگەڵ "داهێنانی ئەدەبی و فەلسەفی"، کە تا ئەمڕۆش وەک میراتێکی شکۆدار لە یادەوەریی نەتەوەییماندا ماوەتەوە.
ڕۆژنامەگەریی چەپ: لە پەیامی حیزبییەوە بۆ پڕۆژەی ڕۆشنگەری و مەدەنییەت.
ڕۆژنامەگەریی چەپ لە مێژووی سیاسیی ئێمەدا تەنها ڕەنگدانەوەی هەڵوێستێکی حیزبی نەبوو، بەڵکو قوتابخانەیەکی فراوانی مرۆیی بوو بۆ پێگەیاندنی نەوەیەک کە چەمکەکانی دیالۆگ، مافی مرۆڤ و عەقڵانییەتی وەک بنەمای ژیان وەردەگرت. بڵاوکراوە و گۆڤارە شیوعییەکان لەو سەردەمەدا، وەک کارگەیەکی بیرکردنەوە بوون کە زەمینەی گونجاویان بۆ چەکەرەکردنی بزووتنەوەیەکی مەدەنی و مۆدێرن لە کوردستاندا خۆش کرد. ئەگەرچی لە ئێستادا تەکنەلۆژیا و سۆشیاڵ میدیا شێوازی پەیوەندییەکانیان گۆڕیوە، بەڵام کاریگەریی قووڵی ئەو ڕێچکەیە وەک بەردی بناغەی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە لەناو ناوەندە ڕۆشنبیرییەکاندا هەر بە زیندوویی دەبینرێت. ئەم مێژووە سەلماندی کە کاتێک میدیا خاوەنی فیکر و پەیامێکی مرۆیی بێت، دەتوانێت کۆمەڵگە لە تاریکستانی نەفامییەوە بەرەو ڕۆشنایی زانست، هۆشیاری و پێشکەوتنی سیاسی ڕێنوێنی بکات.
