بۆ ئەوەی چەمكەكان تێكەڵنەكرێن!

بە ڕوونی

كاوە مەحموود

بۆ ئەوەی چەمكەكان تێكەڵنەكرێن!

لە ڕەوشێكی سیاسی ئاڵۆز لە ئاستی ناوخۆیی ‌و دەرەكیدا‌ و هاوكات لەگەڵ زیادبوونی فشارە جۆراجۆرەكان لەسەر بزووتنەوەی رزگاریخوازی نیشتمانی گەلەكەمان‌ و ئەنجامدانی فشاری ئابووری‌ و سیاسی هەمەچەشن ‌و بوونی فشاری دەروونی لەسەر جەماوەری گەلی كوردستان، لێڵی دروستكردن ‌و تێكەڵكردنی دید‌ و ئاراستەی بیركردنەوە ‌و بژاردەی سیاسی، یەكێكە لەو چەكە مەترسیدارانەیە، كە هەردەم لە كۆتاییدا لە بەرژەوەندیی نەیارانی مەسەلە نیشتمانی ‌و چینایەتییەكان دەبێت ‌و وزە‌ و توانا‌ و گوتاری سیاسی هێزی چەپ بەجۆرێك بەفیرۆدەدات، كە بەپێچەوانەی بەرژەوەندیی پرۆسەی گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی دەبێت‌ و جگە لە سەرقاڵبوونی وزە‌ و تواناكان لە ململانێی لاوەكی‌ و جموجۆڵ‌ و چالاكییە حزبی ‌و جەماوەرییەكان بۆ بەرژەوەندیی ڕەوتی سیاسی دیكە كۆتاییدێت. 

لە ماوەی چەند ساڵی ڕابووردوودا، ئەوەی لە گوتاری سیاسی هەندێ لە هێزەكانی دەرەوەی دەسەڵات هەستی پێدەكرا، تێكەڵكردنی چەمكی دۆژمنداری لەگەڵ چەمكی بەرهەڵستكاری بەمانای ئۆپۆزسیۆن بوو.

تێكەڵكردنی ئەو دوو چەمكە بەجۆرێكی ئەوتۆ، كە سنووری دیار لە نێوانیاندا نەمێنێت، دۆخێكی وای لە لای ناوەندانێك دروستكرد، كە بگاتە ڕادەی بەبێهەند ڕوانینە بوونی پێكهاتەی هەرێمی كوردستان ‌و تەماشاكردنی قەوارە لە ڕوانگەی ڕەفتاری دەسەڵات ‌و لە دەرەوەی تێكۆشان ‌و قوربانیدانی هەزارەها خەڵكی خەباتگێڕی گەلی كوردستان، بەجۆرێكیش ئاكامەكان بگاتە ڕادەی گوێنەدان بە بوون ‌و دواڕۆژ‌ و پاراستنی ئەم قەوارەیە‌ و بەئاسایی ڕوانینە تێكڕای هەڵوێستەكانی دەسەڵاتدارانی بەغدا بۆ گەڕانەوەی دەسەڵاتی ناوەندێتی ڕەها‌ و تەنانەت هەماهەنگیكردنی لەم پرۆسەیەدا ‌و بەم جۆرە لە هەڵوێستی ئۆپۆزسیۆنبوون لە سیاسەتی دەسەڵات لە كوردستاندا بازی كردەیی بۆ پرۆسەی لاوازكردنی قەوارەی هەرێم‌ و دوژمنكاری ئەم قەوارەیە درا.

ئۆپۆزسیۆنبوون مانای كاركردنە بۆ گۆڕانكاری لە سیاسەت ‌و پرۆسەكانی گەشەپێدان ‌و بنیاتنانی دامەزراوەكان‌ و كۆتاییهاتن بە زۆنگەری ‌و دابینكردنی مافی خەڵك ‌و كاركردن بۆ پاراستنی ئازادییەكان، ئەم كارەش بە بەرزكردنەوەی ئاڵای سپی بەرامبەر عێڕاقێكی تایفەگەری ‌و كۆنەپەرست ‌و سیاسەتی دەوڵەتی قووڵ ‌و وابەستە بە دەرەوەی خۆی نایەتەدی. بەردەوامبوون بەم ئاراستەیە هەڵوێستەكان لە ئۆپۆزسیۆنەوە بۆ ئاراستەی دوژمنكاریی قەوارەی هەرێم ‌و دانانی حوكمڕانی بەغدا بە نموونە دەبات‌ و دەبێ ئەوەش بڵێین سیاسەتی دەسەڵاتیش لە كوردستاندا بەهۆی نەبوونی حوكمڕانی باش، یارمەتیدەری گەشەكردنی ئەم ئاراستەیە بووە.

بنەمای سەرەكی ئۆپۆزسیۆنبوون بۆ كەڵەكەبوونی كێشە ناوخۆییەكانی هەرێم بەهۆی كەمتەرخەمی دەسەڵات‌ و خۆڕسكی و ڕەمەكی لە چارەسەركردنی كێشەكان ‌و كەمتەرخەمی لە بنیاتنانی دامەزراوەكان ‌و بەردەوامبوونی بەرژەوەندیی حزبی بەرتەسك ‌و خراپی مامەڵەكردنی لەگەڵ گۆڕانكارییەكان دەگەڕێتەوە، بەڵام بۆ چارەسەركردنی ئەم ڕەوشە، بەغدا لە هیچ كاتێكدا ئەلتەرناتیڤی شیاو نییە‌ و نموونەیەكی سەركەوتوو نییە.

لێرەدا گرنگی ئاراستەی بوونی ئۆپۆزسیۆنێكی ڕوونی چەپ دێتە پێشەوە، كە پاڵپشتی لە بزووتنەوەی داخوازیكارانەی جەماوەر بكات ‌و جەخت لەسەر سیمای مەدەنی‌ و دیموكراسی‌ و ئاشتییانەی سەرجەم شێوازەكانی بزووتنەوەی جەماوەری بكاتەوە وەك بنەمایەك بۆ درێژەدان بە تێكۆشان ‌و بەدەستهێنانی دەستكەوتی چلۆنایەتی بەرچاو بۆ زامنكردن‌ و دابینكردنی خزمەتگوزارییەكان‌ و مووچە و پێداویستییە سەرەكییەكانی جەماوەر.

مامەڵەكردن لەگەڵ ئەم بۆچوونانە پێویستی بە بەرهەڵستكاری لە ڕوانگەیەكی چەپی نیشتمانی دیموكراسیخواز هەیە. ڕەوابوونی گوتاری ئۆپۆزسیۆنی چەپ لەناوەڕۆكی بەرنامەی ڕاگەیەندراو، و ناوەڕۆكی پرۆژە سیاسییەكەیەوە دەردەكەوێت. ئاماژەكردن بە شوناسی چەپبوونی بەرهەڵَستكاری، جەختكردنە لەسەر ئەلتەرناتیڤێك، كە پشت بە بەرنامەیەكی چەپ بۆ گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی لەسەر بنەماكانی دیموكراسی ‌و شارستانی‌ و ئاراستەی مەدەنی عەلمانی ‌و پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی ‌و ڕەوایینەدان بە توندوتیژی ببەستێت‌ و هەر ئەمەشە ئۆپۆزسیۆنی چەپ لە بەرهەڵستكاریی ڕەوتە ئایینی ‌و لیبڕاڵ‌ و ڕاستڕەوەكان جیادەكاتەوە و گوتاری چەپ لە ژاوەژاوی پۆپۆلیستی جیادەكاتەوە.

لەم بوارەدا سێ ئاراستەی جیاواز كاری كردۆتە سەر دروستكردنی لێڵی دەربارەی شوناسی ئۆپۆزسیۆنی چەپگەرایی. یەكەم هەوڵدانی لایەنەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆن بۆ بەكارهێنانی جۆرە گوتارێكی سیاسی، كە بابەتی ورووژاندن ‌و پۆپۆلیستی شوناسی ئۆپۆزسیون بێت، لە كاتێكدا خودی دەسەڵاتیش دەتوانێ گوتاری پۆپۆلیستی ‌و ورووژاندن بەكاربهێنێت‌ و بەكاریشیهێنا.

دووەم پەیدابوونی هەست ‌و خولیایەك لای بەشێك لە چەپ‌ و ماركسیستەكان نەك تەنیا لای ئێمە، بەڵكو ئەم دیاردەیە لە بەشێكی زۆری حزب ‌و لایەنە چەپەكان لە جیهاندا بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەدیدەكرێت، كە خولیای بەكارهێنانی پۆپۆلیستی چەپڕەوانەیە بۆ بەرپەرچدانەوەی پۆپۆلیستی ڕاستڕەوانە.

سێیەم ئەو ئاراستەیە كە تەماشای ئۆپۆزسیۆن وەك یەك پێكهاتەی سیاسی ‌و باس لە یەكبوونی ئۆپۆزسیۆن دەكات دوور لە دەستنیشانكردنی شوناسی ئەو لایەنەی خۆی بە ئۆپۆزسیۆن دادەنێ ‌و چ بەرنامەیەكی بەدیل دەخاتەڕوو، لە ئاكامی ئەم بۆچوونەشدا باس لە یەكبوونی ئۆپۆزسیۆن دەكرێت، كە ئەمەش هەڵەیەكی هزری گەورەیە بەنیسبەت چەپ ‌و ماركسیستەكانەوە، چونكە هزری چەپ لە لایەك ‌و هزری ڕاستڕەوی لە لایەكەی دیكەوە لە یەك بەرنامە ‌و بەدیلی سیاسی كۆناكرێنەوە.

بۆ نەهێشتنی لێڵی، گرنگە ئاماژە بۆ ئەوە بكەین، كە بابەتی سەرەكی ئۆپۆزسیۆنبوون پەیوەندیی بە ڕەوشێكی دیاركراو و ئەركە سیاسی ‌و ئابوورییەكان ‌و ئەو بەرنامەیە ‌و توانای ئەنجامدانی، كە لەلایەن دەسەڵات ‌و لایەنە سیاسییەكانەوە دەخرێنەڕوو. ئۆپۆزسیۆنبوون لە چەمكی ڕەخنەگرانەی بابەتی‌ و لە هەمان كاتدا ئامادەبوون بۆ دیالۆگی نیشتمانی كوردستانی بۆ داكۆكیكردنی هاوبەش لە كوردستان‌ و مافی ڕەوای گەلەكەمان دانابڕێت‌ و ناكرێ  بەئارەزووی پێشوەخت مامەڵەی لەگەڵ بكرێت.

ئەركی ئۆپۆزسیۆن بەنیسبەت هێزێكی چەپەوە بریتییە لە ئەركە نیشتمانی ‌و چینایەتییەكانی ئەم قۆناغە بۆ تەواوكردنی قۆناغی رزگاری نیشتمانی‌ و كاركردن لەپێناو دەستوورێكی دیموكراتی مەدەنی عەلمانی لەكوردستان‌ و بونیاتنانی دەوڵەتی دامەزراوەكان ‌و حوكمڕانی باش ‌و جەختكردن لەسەر چەمكی هاووڵاتیبوونی كوردستانی‌ و بەدەستهێنانی مافە رەواكانی ئاشورییەكانی كلد و سریان ‌و توركمان ‌و عەرەب‌ و ئەرمەنی، ئەركە چینایەتییەكانیش لەبواری كاركردن لەپێناو سیاسەتێكی ئابووریدا كە خزمەت بە رەنجدەرانی بیر و بازوو، و سەرجەم زەحمەتكێشان بكات‌ و ئابووری بەرخۆر (رەیعی) تێپەڕێنێت ‌و گەشەپێدانی درێژخایەن بەدەستبێنێت.