بە ڕوونی
كاوە مەحموود
چەپی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕۆڵی چاوەروانكراو!
لە كۆتایی مانگی ئازاری ئەمساڵدا لە سەر بانگهێشتی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی حزبی شیوعی چین سەردانی ئەو وڵاتەم كرد و، لە دووا دانیشتندا لەگەڵ لایەنی پەیوەندییەكانی چین لە میانەی گفتوگۆكاندا ئەم پرسیارەی خوارەوە ئاراستەی من كرا:
چۆن هەڵسەگاندن بۆ ڕەوشی ئێستای هێزە چەپەكان لە وڵاتە عەرەبییەكان دەكەی و چۆن دەروانیتە دووا ڕۆژی ئەو هێزانە؟
چۆن حزب و لایەنە چەپەكان دەتوانن ڕۆڵێكی تیۆری و سیاسی گەورەتر لەوەی كە هەیە، ئەنجام بدەن؟
وەڵامەكان بە ئاخافتن بوو و، دوای تەواوبوونی كۆبونەوەكە داوایان كرد بە نوسراو بیاندەمێ و بۆ زمانی چینی وەریدەگێرن و بۆ دەستە باڵاكانی حزبی خۆیان بەرزی دەكەنەوە.
ئەمەش دەقی وەڵامەكان:
ناكرێ ڕەوشی ئێستای لایەنە چەپەكانی ناوچەی ڕۆژئاوای ئاسیا و باكوری ئەفریقیا و دواڕۆژی تێكۆشانی سیاسی ئەو هێز و لایەنانە لە ڕەوشی هێزی چەپ لە جیهاندا دابڕین، بەتایبەتی لەم هەلومەرجەدا، كە چاوگەكانی بارگرژی و، چەنگ و بارگرژی هەمەجۆر لە ئاكامی كۆمەڵێك هۆكارەوە لە ئارادایە، لەوانە:
ـ شكستی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكان لە چارەسەركردنی كێشە و قەیرانەكان لە ڕێگای ئاشتییەوە و، نەبوونی میكانیزمی جێبەجێكردنی شەرعیەتی نێودەوڵەتی بە شێوەیكی كردەیی.
ـ پاشەكشەكردنی ڕەوتەكانی ڕۆشنفیكری و مۆدێرنەتە و پەرەسەندنی قەیرانەكانی سەرمایەداری و، زیادبوونی هەژموونی هێزی ئایینی سیاسی.
ـ لاوازی هێزی چەپ لە جیهاندا و نەبوونی دید و هەڵوێستی هاوبەش سەبارەت بە گۆڕانكارییەكان. هەر بۆ نموونە سێ هەڵوێستی جیاوازی حزبە چەپ و كۆمۆنیستەكان سەبارەت بە شەڕی ڕوسیا و ئۆكرانیا هەیە. هەندێك لایەنی ڕوسیا و هەندێًكیش لایەنی ئۆكرانیا پەسەند دەكەن. هەڵوێستی ئێمە دژ بە شەڕە و نزیكە لە هەڵوێستی حزبی شیوعی چین و، هەڵوێستمان پشت بە بۆچوونەكانی لینین لە نوسینی(مایەپۆچبوونی نێونەتەوەیی دووەم) دەبەستێت. هێزی كۆمۆنیست و چەپی ناوچەی عەرەبی لەمەڕ كێشەی نێوان فەلەستین و ئیسرائیل دوو هەڵوێستن. هەڵوێستێك لەگەڵ یاسای شەرعیەتی نێودەوڵەتی و چارەسەری دوو دەوڵەتە، واتە بوونی دەوڵەتی فەلستین و دەوڵەتی ئسرائیل و بەرقەرابوونی ئاشتی نێوانیاندا. هەڵوێستێكی دیكە، كە لەگەڵ بوونی دەوڵەتی ئیسرائیل نییە و باوەڕی بە بڕیاری دابەشكردن بۆ دوو دووڵەت كە نەتەوە یەكگرتووەكان لە ساڵی 1948 وەریگرتووە، نییە . ئێمە لەگەڵ چارەسەری دوو دەوڵەتین.
ـ ڕۆڵی ڕاگەیاندن و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان لە سەپاندنی گوتارێكی پۆپۆلیستی، كە بەبەرامبەر قایل نابێت و لە لایەن ناوەندە سەرمایەدارەكان و سەرمایەداری وابەستەوە ئاراستەدەكرێت.
ـ زیادبوونی هەژموونی هێزی ڕاستڕەو لە وڵاتانی ئوروپا و گەیشتنیان بە حوكمرانی وەك نموونەكانی: سوئید، دانمارك، هۆڵەند، هەنگاریا، ئیتاڵیا.
ـ نەبوونی خوێندنەوەیكی هەمەلایەنە بۆ ڕەوشی سیاسی و ئابووری و چینایەتی لە وڵاتانی سەرمایەداری ناوەند و وابەست، كە بۆتە هۆی نەبوونی سیاسەتێكی ئەلتەرناتیف و، ئەمەش بارودۆخەكەی لەبارتر كرد بۆ هێزی ڕاستڕەو و فاشیستی كۆن و نوێ و، ئەو هێزانەی ئایین لە كاری سیاسیدا وەبەردەهێنن و، ئەمەش وای كرد ڕێكخراوە توندڕەو وتیرۆریستییەكان سەرقافڵەی دیمەنی سیاسیبن و توانای ئاراستەكردنی ڕووداوەكانیان هەبێت، لە كاتێكدا یاسای نێودەوڵەتی و سیستمی ئێستای نێودەوڵەتی كنەفت و ئیفلیجە و توانای ڕاگرتنی شێوازەكانی تیرۆر و كوژاندنەوەی كێشەكانی نییە.
بەم جۆرە ناوچەكە، كە بەشێكە لە جیهان لە سەدەی بیستویەكەمدا بە گیرەشێوێنی و بێسەرەوبەرییەكی گشتیر تێدەپەڕێت.
بەڵام ئەو ڕەوشەی لە ئێستادا هەیە وەستاو نییە و بە هۆی چەندین هۆكارەوە لە جموجۆڵدایە و، ئاسۆی گۆڕانكاری و كارابوونی ڕۆڵ و چالاكی سیاسی و تیۆری پارتە چەپەكان لە ئارادایە و، لەوانە:
ـ زیادبوونی كەلێن و بۆشایی نێوان باكوری دەوڵەمەند و باشوری هەژار و، تەنانەت جیاوازی نێوان باشورێك، كە گەشەپێدانی تێدایە وەك چین لەگەڵ باشورێك وەك ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە بەدەست قەیرانی گەشەسەندنەوە دەناڵێنێت، هەیە.
ـ كارتێكردنی نەرێنی قەیرانی سەرمایەداری جیهانی لەسەر ڕەوشی چینی ناوەند لە جیهاندا، بە هۆی فەرامۆشكردنی سیاسەتی (دەوڵەتی خۆشگوزەران) لە ڕۆژئاوا و پەیڕەوكردنی سیاسەتی نیولیبراڵ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە سایەی سەرمایەداری دوواكەوتوو لە ڕەوتی گەشەپێدان و وابەست بە ناوەندەكانی سەرمایەداری جیهانییەوە.
ـ بوونی جموجۆڵی ناڕەزاریی سەبارەت بە ڕەوشی جیهان و ناوچەكەمان، بەڵام لە كاتێكدایە جاری بەرنامەیەكی واقیعبینانەی چەپ گەڵاڵە نەبووە، كە پشت بە بەرنامەی جێگرەوە و ئەلتەرناتیف بۆ چارەسەركردنی قەیرانەكان ببەستێت و، هەر لەسەرتاوە شوناسی قەیران دەستنیشان بكات و ڕێگای قورتاربوون دابڕێژێت و، هەڵبەتە ئەمەش تەنیا چارەیە بۆ ڕێگاگرتن لە بەرهەمهێنانەی فاشی نوێ و ڕێكخراوی توندڕەو و تیرۆریست.
ئەم تابلۆ ئاڵۆز و تێكرژاوە، كە ئاماژەمان پێكرد كۆتایی مێژوو نییە و لە قۆڵایی قەیرانەكان و ریزبەندنی چینایەتی نوێ و گۆڕانكاری لە سروشتی هێزە كۆمەڵایەتییەكان و ئاسۆی گۆڕانكارییەكان لە ڕەوشی نێودەوڵەتی، ئەگەری درووستبوون و خولقاندنی فرسەتی نوێ بۆ گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی هەیە.
چەپ لە ناوچەكەمان بە گشتی و چەپی وڵاتانی عەرەبی و جیهان بۆ ئەوەی هەلی نوێ وەبەربهێنێت و، لە گۆڕەپانەكانی تێكۆشانی سیاسی و تیۆری كارابێت، گرنگە جەخت لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە بكاتەوە:
ـ ئامادەیی هێزی چەپ لە ناوچەی عەرەبیدا بۆ پێداچوونە بە گوتاری سیاسی خۆی و، ئەو وتە و بۆچوون و ئەو ڕستە سیاسییە ئامادەكراوانەی، كە ژیان هەڵەبوونی سەلماندوویەتی جێبهێڵێت و، لەسەرووی هەموویانەوە گۆرانكاری ڕوونی هەڵوێستیان لە ڕژێمە ئۆلیگارشی و دیكاتۆرییەكان گرنكە.
ـ پاراستنی سەربەخۆیی سیاسی و هەڵوێستەكانیان لە مەڕ بابەت و ڕووداوەكانی ناوچەكە و جیهان و، وریابوون لە ڕاكێشانە نێو جەمسەرگیرییە نێودەولًەتی و هەرێمایەتییەكان، كە ئاكامەكەی حزبە چەپەكان دەبنە پەنجە و لەپی دەستی ئەو جەمسەرە سەرمایەدارانە و شەڕی بە وەكالەتیان پێ دەكەن.
ـ پێداچوونەوە بە سەرچاوە تیۆرییەكانی هزری چەپ و بیری پێشكەوتنخواز، بە جۆرێك خۆیان لە وابەستەبوون بە ڕابووردوو و سەرجەم دیاردەكانی دۆگماتیزم قورتاركەن.
ـ جەختكردنەوە لە سەر هەڵسەنگاندنی ڕەخنەگرانە و وازهێنان لەسەرجەم ئەو بۆچون و ئاراستانەی ژیان هەڵەبوونی سەلماند.
ـ توێژنەوەكردن لە بواری ریزبەندی نوێ چینایەتی لە ئاستی كۆمەڵگا ناوخۆییەكان و جیهان و ئەنجامدانی توێژینەوە سەبارەت بە درووستبوونی توێژە پەراوێزخراوەكان و تێكەڵبوونی ململانێی چینایەتی بە بابەتەكانی فیمینزم و ژینگە و یەكسانی جەندەری.
لە كۆتایشدا جگە لە تێكۆشان چەپ نابێ بژاردەی دیكەی هەبێت
