ستار ئەحمەد
چەمکی دیموکراسی لە جیهانی هاوچەرخدا تەنیا وەک شێوازێکی فەرمانڕەوایی نایەتە ئەژمار، بەڵکو وەک بزوێنەرێکی سەرەکی بۆ گەشەپێدانی گشتگیر و پاراستنی شکۆی مرۆڤ تەماشا دەکرێت. ئەم سیستمە لەسەر بنەمای بەشداریی کارای هاوڵاتیان و چەسپاندنی دادپەروەری دامەزراوە، کە تێیدا دەسەڵاتەکان لەرێگەی یاساوە ڕێکدەخرێن. کاتێک باس لە دیموکراسی دەکەین، پێویستە وەک ژینگەیەک بیبینین ڕێگە خۆشکەرە بۆ گەشەکردن لە هەموو کایە جیاوازەکانی ژیاندا، لە ئابوورییەوە بگرە تا دەگاتە پەروەردە و ئاشتی کۆمەڵایەتی.
لە ڕووی ئابوورییەوە، دیموکراسی زامنێکی بەهێزە بۆ دروستبوونی شەفافیەت و ڕێگریکردن لە پاوانخوازی. لە وڵاتە دیموکراسییەکاندا، بوونی چاودێری و لێپرسینەوە دەبێتە هۆی ئەوەی سامانی گشتی بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دابەش بکرێت و گەندەڵی کەمبێتەوە. ئەم کەشە متمانە لای وەبەرهێنەران دروست دەکات و دەبێتە هۆی بوژانەوەی بازاڕ، چونکە یاسا پارێزگاری لە مافی هەمووان دەکات بەبێ جیاوازی. لێرەوە دیموکراسی دەبێتە ئامرازێکی کاریگەر بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بژێوی و ڕەخساندنی هەلی کار بۆ گەنجان.
لە کایەی پەروەردە و فەرهەنگدا، دیموکراسی هانی ئازادی بیرکردنەوە و داهێنان دەدات. سیستمێکی سیاسی کە ڕێز لە فرەیی بگرێت، دەبێتە هۆی ئەوەی ناوەندەکانی خوێندن نەوەیەکی ڕەخنەگر و هۆشیار بەرهەم بهێنن. کاتێک تاکی کۆمەڵگە فێری گفتوگۆ و قبوڵکردنی ڕای جیاواز دەبێت، ئاستی زانستی و ڕۆشنبیری کۆمەڵگە بەرز دەبێتەوە. ئەم پێشکەوتنە مرۆییە بنەمای هەر گۆڕانکارییەکی ئەرێنییە، چونکە مرۆڤی هۆشیار باشتر دەتوانێت خزمەتی نیشتمانەکەی بکات و بەربەستەکانی بەردەم پێشکەوتن تێکبشکێنێت.
لە ڕەهەندی کۆمەڵایەتییەوە، دیموکراسی باشترین ڕێگەیە بۆ پاراستنی ئاشتی و پێکەوەژیان. لە کۆمەڵگە فرەچەشنەکاندا، تەنیا لە سایەی دیموکراسیدا مافی کەمینە و زۆرینە بەیەکەوە دەپارێزرێت و جیاوازییە نەتەوەیی و ئاینییەکان دەبنە سەرچاوەی دەوڵەمەندی نەک ململانێ. کاتێک هاوڵاتی هەست بکات دەنگی کاریگەرە و مافەکانی لەلایەن دەوڵەتەوە پارێزراون، ئینتیمای بۆ خاک و نیشتمان زیاد دەکات. ئەم سەقامگیرییەش وادەکات وزە و تواناکانی وڵات لە بری ململانێی ناوخۆیی، بۆ ئاوەدانی و پێشکەوتنی زیاتر تەرخان بکرێن.
بەکورتی دیموکراسی پرۆسەیەکی بەردەوامە و پێویستی بە چاودێری و پەرەپێدانی هەمیشەیی هەیە. پاراستنی ئەم دەستکەوتە ئەرکێکی نیشتمانییە کە دەکەوێتە سەرشانی هەموو تاکێکی کۆمەڵگە و دامەزراوەکانی دەوڵەت. بونیادنانی داهاتوویەکی گەش و پڕ لە دەستکەوت تەنیا لەرێگەی بڕوابوون بە بنەماکانی دیموکراسی و جێبەجێکردنی دادپەروەرییەوە بەدی دێت، کە دواجار دەبێتە هۆی ئەوەی وڵات لە ڕیزی نەتەوە پێشکەوتووەکانی جیهاندا جێگەی خۆی بکاتەوە.
