هۆشیاری عەبدولعەزیز
گەر بەشێوەیەكی بابەتیانە و بەپشت بەستن بە سەرەتاكانی سەرهەڵدانی جینۆساید لە كوشتارگەی هەڵەبجە و دەرئەنجامە مەترسیدارەكانی بڕوانین و بگەڕێینەوە سەر ناوەخنی ئایدۆلۆجیای كوشت وكوشتاری مرۆڤ و میكانیزمەكانی جێبەجێكردنی پرۆسەی سڕینەوەی گروپێكی ئەتنی نەتەوەی و هەوڵدان بۆ تێكشكاندنی مرۆڤ و شێواندنی كایەی كۆمەڵایەتی و ئابوری ئەو گرووپە ، ئەوە بێدوودڵی دەبێت بگەڕێنەوە سەر شیكردنەوەی رژێمی بەعس و ئامانجی ئەو دەوڵەت و كۆمپانیایانەی كە لەم كردەوەی سڕینەوەیەدا ڕۆڵی مەترسیدار و كاریگەریان بینیوە ، چونكە بەعس وەك هێزێكی فاشی مەترسیدار و شیكردنەوەی زۆر لایەنی شاراوەی بەعس كە لە مێژووی نوێی عیراقدا دیاردەیەكی نوێ و مەترسیدار بوو بۆخۆی پرسێكی ئاڵۆز و قەبارە گەورە و گرانە و ڕەنگە لێرەدا نەتوانرێ بە گشتی رەهەندی راستەقینەی سیاسەتی نامرۆڤانەی ئەو رژێمە بخرێتە ڕوو، چونكەحزبی بەعس وەك هەر هێزێكی تازە چەكەرەكردوی ناوچەكە لە بەرنامەو ئەدەبیاتی سیاسی خۆیدا، پێناسەی نەتەوەی عەرەبی وەك حەقیقەتێك دەكرد كە خاوەنی پەیامێكی نەمرە و كەس بۆی نیە تەجاوزی ئەو نەمری بكات، ئەمەش ڕاستەوخۆ لە لە ئایدیۆلۆژیا و بەرنامەی سیاسی بەعسدا، ڕەنگی دایەوە و وایكرد هەر لە سەرەتای گەیشتنە دەسەڵاتی بەعسیەكانەوە بە شێوەیەكی كردارەكی و بە بیانووی جوڵەی نەخوازراوە كوردی كردە ئامانج و كەوتە پەلاماردانی ناوچە كورد نشینەكان و لەو قۆناغەشدا مەیلێكی فاشیانەی بڵاوكردەوە
ئەم مەیلە فاشیانەیە و چەسپاندنی دەسەڵاتی رەهای دیكتاتۆری و پاوانخوازی و كۆنترۆڵكردنی تەواوی جومگەكانی دەسەڵات و دژایەتی كردنی نەیارانی ، بەعسی دوچاری غروركردو بوەخاوەن پێگەیەكی بەهێزی ستەمكاری و ئەمەش ڕاستەوخۆ لە سیاسەت و پرۆسەی دەوڵەتداریدا ڕەنگی دایەوە و بوە سەرەتایەكی مەترسیدار لە عێراقدا ، لەگەڵ ئەوەشدا تەواوی دامەزراوەكانی دەوڵەت و پایەكانی دەسەڵاتی سیاسی كۆنترۆڵ كرد و بەتەواوەتی دیكتاتۆریەتی چەسپاند ، لەگەڵ چەسپاندنی ئەم ڕەگ و ریشە ستەمكاریەشدا بەعس بەشێوەیەكی نهێنی و چڕ كاری لەسەر تەعریبكردن و لە نێوبردنی كورد كرد تا ئەو ئاستەی كە پرۆسەی جینۆسایدی ڕاگەیاند و بەتەواوەتی كەوتە پەلاماردانی كورد و دۆزە ڕەواكەی، بەمەش كوردستان دوچاری دژوارترین بارودۆخی سیاسی بوە و كرایە مەیدانی یەكلاكردنەوەی شەڕو ململانێكان، لەو مەیدانەشدا و وەك تۆڵەكردنەوەیەك لە ئێرانیەكان بەعس دڕندانە پەلاماری هەڵەبجەی دا و پرۆسەی جینۆسایدكردنی كوردی بەچەند قۆناغێك پێشخست، بەگوێرەی بەڵگەنامەكانیش پێشتر بەعس بەپێی بەرنامەیەكی بۆ دارێژراو ئەم پرۆسەیەی دابەش كردوە بەسەردوو قۆناغدا، قۆناغی درێژخایەن كە خۆی لە بەعەرەبكردن و شێواندن و گۆڕینی باری دیمۆگرافی كوردستان دەبینیەوە، لەقۆناغی كورت مەوداشدا هەردوو پرۆسەی وێرانكردنی ژینگە و جینۆساید دەگرێتەوە،
هەرچەندە جینۆساید ترسناكترین قۆناغە لە پرۆسەی پاكتاوی رەگەزیی كورددا، بەڵام بەعس لەمەدا و بەبێ سڵكردنەوە لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و ئاسەوارەكانی پرۆسەكە ساڵی 1988 ی كردە دەستپێكی قۆناغە مەترسیدارەكە و بە چەكی كیمیاوی پەلاماری كوردی دا و جگە لە ناوچەكانی سەیوسوێنان و دۆڵی بالیسان و چەندین ناوچەی تر كە بوونە پاشبەندی هێرشەكیمیاویەكان بۆ سەر كورد شاری هەڵەبجەی كردە ئامانج و لە 16 /3 / 1988 دا هێزە ئاسمانییەكانی عیراق بە چەكی قەدەغەكراوی كیمیاوی شارەكەیان بۆمباباران كرد و لە ئەنجامدا زیاتر لە 5000 هاوڵاتی سڤیل بوونە قوربانی و زیاتر لە 10 هەزار كەسیش بەركەوتن و برینداربوون ، بەم پەلامارە دڕندانەیەش بەعس گەورەترین و مەترسیدارترین هەنگاوەكانی هاوێشت و وەك دڕندەترین دیكتاتۆری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەوڵی یەكجارەكی خۆیدا بۆ قڕكردنی كورد و سڕینەوەی نەتەوەیەك ، كەچی سەرەڕای ئەوەش كە مەغزای سیاسی بەعس پڕبوو لە ڕق و تۆڵەكردنەوە و شێواندن و تێكدانی باری ژیاری گەڵێك ، كورد كە خاوەنی گەورەترین قوربانی دەستی ئەو رژێمەیە دوای گۆڕانكاریەكان و دادگایكردنی تۆمەتباران نەیتوانی داكۆكی لە مافەڕەواكانی خۆی بكات و هیچ سەركەوتن و دەسكەوتێكیان لە پیادەكردنی ئەو سیاسەتەی بەعس و ڕژێمەكەی نەچنیوە و پێچەوانە هەرخۆیان و لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندیەحزبیەكانی خۆیاندا بوونە هۆكاری زیاتر وێرانكردنی وڵات و شكاندنی ئیرادەی گەلەكەیان و كەیسی هەڵەبجەو جینۆسایدیان بە نیوە ناچڵی و بە پێی خواستی خۆیان فەررامۆشكرد و بوونە داكۆكیكاری سەر سەختی سەرانی رژێمی بەعس و تاوانبارانی ئەو تاوانە گەورەیەی كە دانیشتوانی شارێكی لە نێوو برد
