هیوا عومەر
سەرەتای جێبەجێكردنی پرۆژەی "ڕووناكی" بە زیادكردنی نرخی یەك كیلۆوات كارەبا لە (١٨) دینارەوە بۆ (١٥٦) دینار دەستی پێكرد. ئەوكات شەپۆلێكی ناڕەزایەتیی هاووڵاتییانی بەدوای خۆیدا هێنا، بەمەش وەزارەتی كارەبای ناچار كرد پێشنیازێكی نوێ بخاتە بەردەم ئەنجوومەنی وەزیران، بە جۆرێك كە بۆ هەر كیلۆواتێك كارەبا بڕی (١٠٠) دینار دیاری بكرێت. لە كاتێكدا نرخی كارەبا لە (١٨) دینارەوە گران كرا بۆ ،(١٠٠) دینار، حكوومەت هەر ڕۆژە و بە جۆرێك باسی نرخی تازە و ڕێنماییەكانی دەكرد؛ ئەمەش تەنیا بە مەبەستی سەرلێشێواندنی خەڵك و تێپەڕاندنی بڕیارەكە بوو.
بۆ جێگیركردنی نرخی تازە، بە شێوەیەكی پلانداڕێژراو نرخەكەیان بە یەكجار بەسەر خەڵكدا نەسەپاند، بەڵكوو هەنگاو بە هەنگاو بەرزبوونەوەی نرخەكەیان دابەشی سەر چەند قۆناغێك كرد. ئەو هاوار و ناڕەزایەتییەی ئەمڕۆی هاووڵاتییان دەیبینین، تەنیا دەرئەنجامی قۆناغێكی تری بەرزبوونەوەی نرخی كارەبایە.
ناڕەزایەتیی خەڵك لە بەرزیی نرخی كارەبای "پرۆژەی ڕووناكی"، ناڕەزایەتییەك نییە كە تەنیا لە نرخدا بچووك بكرێتەوە. بەرزیی نرخی كارەبا كێشەیەكی كارگێڕی، یان هەڵەیەكی تەكنیكی نییە، تەنانەت كێشەیەكیش نییە كە تەنیا پەیوەندیی بە بڕیارێكی تایبەتی و كەسییەوە هەبێت لەناو وەزارەتی كارەبادا.
ڕەگ و ڕیشەی بەرزبوونەوەی نرخی كارەبا و خزمەتگوزارییەكانی تری حكوومەت لە كەرتەكانی وەك: پەروەردە، تەندروستی، خوێندنی باڵا، داد، شارەوانی، ناوخۆ و هتد، زنجیرەیەكی پێكەوەگرێدراوە. ئەمە پەیوەندیی بەو گۆڕانكارییانەوە هەیە كە لە ماوەی (١٥) ساڵی ڕابردوودا بە ناوی "چاكسازی"یەوە دەستیان پێ كردووە. لەو ماوەیەدا، هەنگاو بە هەنگاو دەست كراوە بە جێبەجێكردنی ڕەچەتەكانی نیۆلیبڕاڵیزم لە سیاسەتی گشتیی حكوومەتی هەرێمی كوردستاندا، دەرئەنجامەكەشی بەوە كۆتایی هات كە حكوومەت و یاساكانی چوونە خزمەتی كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەت، یان كۆمپانیا حزبییەكان و كەسانی نزیك لە حزب.
لەم فۆڕمەی حكوومەتدارییەدا، لە جێگەی هەڵگرتنی بەرپرسیارێتیی كۆمەڵایەتی و پاراستنی ژیانی جڤاكی، حكوومەت وەكوو سەرچاوەیەكی داهات مامەڵە لەگەڵ هاووڵاتی و كۆمەڵگەدا دەكات. لێرەدا، ڕۆڵی حكوومەت لە بنەڕەتدا گۆڕدرا بۆ "حكوومەتی كۆمپانیاكان".
بنەمای ئەم سیاسەتە بریتییە لە گۆڕینی پەیكەری ئابووری و سیاسی لەسەر مەبنای ئایدیای سەرمایەداریی تازەی حكوومەتی هەرێمی كوردستان. ئەمەش لە دوای ڕێككەوتنی ستراتیژیی بەرپرسانی حكوومەت لەگەڵ سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی نێودەوڵەتی دێت، وەك دوو دامەزراوەی نێودەوڵەتی كە كاریان جێبەجێكردنی ڕەچەتەكانی نیۆلیبڕاڵیزمی نوێیە.
لە ئەمڕۆدا، كێشەی كەرتی كارەبا یەكێكە لەناو دەیان كێشەی تری وەك: بەرزیی نرخی نەخۆشخانەكان، خوێندنی تایبەت و ڕووتاندنەوەی ڕۆژانەی هاووڵاتییان بەهۆی باج و ڕسووماتەكانی دیكەوە، كە ڕۆژانە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. هاوكات، ژینگەیەكی وەهاشیان دروست كردووە كە بەهۆی كەمكردنەوەی كوالیتیی خزمەتگوزارییەكانی پەروەردە، تەندروستی و سێكتەرەكانی دیكەی كەرتی گشتی، ناچارییەك دروست كراوە كە خەڵك دەبێت ڕوو بكاتە خزمەتگوزارییەكانی كەرتی تایبەت. لە كەرتی تایبەتیشدا هەموو شتێك یەكسانە بە كاڵا، كاڵاش تەنیا ئامرازێكە بۆ كەڵەكەكردنی پارە و دەستەبەركردنی قازانجی تایبەت.
∎ ئاراستە و ناوەڕۆكی ناڕەزایەتییەكان
ئەگەرچی زۆرجار هاووڵاتییان تەنیا توانای بینینی دەرئەنجامی كێشەكەیان هەیە نەك هۆكار و ناوەڕۆكەكەی، بەڵام ئەوەی جێگەی پرسیارە ئەوەیە؛ بەشێكی زۆری هێزە ئۆپۆزسیۆنەكان لە جێگەی تێگەیشتن لە هۆكارە سەرەكییەكە و خستنەڕووی بەدیلێكی جیاواز، سەرقاڵی ڕەخنەی ڕووكەشین. ئەم جۆرە ڕەخنانەش جگە لە هەڵمژینی كاتیی ناڕەزایەتییەكان، ناتوانن هیچ لە خودی قەیرانەكان و ئازارەكانی هاووڵاتییان كەم بكەنەوە!
لە ساڵی (٢٠٢١) كاتێك بەشی وەبەرهێنانی كارەبا لە وەزارەتی كارەبا بە كەرتی تایبەت فرۆشرا، دوای كۆكردنەوەی هەزاران واژوو لە خۆپیشاندانێكی جەماوەریدا لە بەردەم پەرلەمانی كوردستان، یاداشتنامەیەكمان بە ناوی "لێژنەی كاری هاوبەشی چەپی كوردستان"ـەوە پێشكەشی سەرۆك و ئەندامانی لێژنەی پیشەسازی و وزە كرد، كە تێیدا مەترسییەكانی ئەمڕۆمان خستبووە ڕوو.
سەرۆكی ئەوكاتی لێژنەكەی پەرلەمان، كە ئەمڕۆ سەرۆكی هێزێكی ئۆپۆزسیۆنە، لەو كاتەدا هیچ ڕایەكی ڕوونی لە دژی فرۆشتنی ئەم كەرتە نەبوو، تەنیا گوتی: "پێیان ڕاگەیاندووین كە نرخەكەی گران ناكەین!". تا ئەمڕۆش ئەو كەسایەتییە تەنیا باسی نرخ دەكات، بەبێ ئەوەی باسی خودی سیستەمەكە بكات وەك سەرچاوەیەك بۆ نادادپەروەری.
ئەوەی ئەمڕۆ ڕووبەڕووی خەڵك دەكرێتەوە، كێشەیەكە كە پەیوەندیی بە ئایدیای سیاسی و ئابووریی هاوپەیمانێتیی حوكمڕانەوە هەیە. بۆیە نابێت ئەم پرسە بچووك بكرێتەوە بۆ بەكەسایەتیكردنی قەیرانەكە و تەنیا باسكردنی نرخ، بەڵكوو دەبێت ڕەخنە لە خودی سیستەمەكە بگیرێت، هەڵبوەشێندرێتەوە و پرۆژەی جێگرەوەی بۆ ئامادە بكرێت. !
