محەمەد خۆشکانی
پەندی کوردیی "کەنگر و ماست بە وادەی خۆی" یەکێکە لە پەندە قووڵ و مانادارەکان کە لە کەلتووری کوردیدا بۆ کاتی خۆی و بەدیهێنانی شتەکان لە چرکەسات و ساتی گونجاوی خۆیدا بەکاردێت. بەپێی گێڕانەوە فۆلکلۆرییەکان، مەبەست لەو پەندە ئەوەیە کە هەموو پێداویستییەک یان دەرفەتێک ئەگەر لە کاتی ڕاستەقینە و دیاریکراوی خۆیدا پێشکەش نەکرێت، ئەوا بەها و کاریگەریی خۆی لەدەست دەدات و سوودی نامێنێت؛ چۆن ماست ئەگەر لە کاتی خۆیدا نەخورێت بۆگەن دەبێت یان چێژی خۆی نابێت. ژیان و بژێویش بە هەموو وردەکارییەکانییەوە دەبێت لە کاتی گونجاوی خۆیدا دەستەبەر ببن.
لە ژیاندا یاسایەک هەیە کە دەڵێت کات بەهایەکی یەکجار گەورەیە؛ هەموو شتێک لە کاڵا و خزمەتگوزاری بگرە تاوەکو مافە سەرەتاییەکانی مرۆڤ، ئەگەر لە وادەی خۆی و کاتی پێویستدا نەگاتە دەست مرۆڤ، بە تەواوی بایەخ و ڕۆڵی خۆی لەدەست دەدات. خۆراک، دەرمان و فریاگوزاری ئەگەر لە کاتی خۆیدا نەبن، هیچ لە دۆخەکە ناگۆڕن؛ کەواتە چەمکی "وادەی خۆی" مەرجی سەرەکییە بۆ سەرکەوتنی هەر پرۆسەیەک یان بۆ بەدەستهێنانی چێژ و سوود لە هەر خێر و بەرەکەتێک.
ئەم پەندە و هاوکێشەی کاتی خۆی، ڕەنگدانەوەیەکی زۆر ڕاستەقینە و تاڵی لە ژیانی هاووڵاتییان و مووچەخۆراندا هەیە؛ بەتایبەت کاتێک باس دێتە سەر مووچە و دواکەوتنی بەردەوامی مووچە وەک سەرچاوەی سەرەکیی ژیان و بژێوی خێزان. ئەگەر لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا دابەش نەکرێت، نەک هەر سوود و خۆشییەکەی نامێنێت، بەڵکو دەبێتە سەرچاوەی کێشە و قەیرانی دەروونی و ئابووری. دواکەوتنی مووچە، هاووڵاتی ناچار دەکات بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانی ژیان پەنا بۆ قەرزکردن ببات؛ کاتێکیش مووچە دێت، تەنها دەبێتە وەسیلەیەک بۆ دانەوەی قەرزە کۆنەکان و هیچ بڕێکی لێ نەمێنێتەوە بۆ ژیانی نوێ.
خاوەن خانووەکان و فرۆشیارەکان چاوەڕێی وادەی خۆیان دەکەن، بەڵام نەبوونی مووچە لە کاتی خۆیدا، هاووڵاتی دەخاتە ژێر باری فشارێکی دارایی زۆرەوە و ناتوانێت ئەرکە بنەڕەتییەکانی جێبەجێ بکات. ڕۆژ بە ڕۆژ باج و ڕسووماتی جۆراوجۆر دەخرێتە سەر شانی هاووڵاتییان لە کاتێکدا داهات و مووچە لە دواکەوتن و سستیی بەردەوامدایە؛ ئەمەش هاووڵاتی لە نێوان قورسبوونی بژێوی و زۆربوونی باجەکاندا دەهێڵێتەوە.
لە کۆتاییدا، پەندی "کەنگر و ماست بە وادەی خۆی" پەیامێکی ڕوونکەرەوەیە کە ژیان و مافە ئابوورییەکانی مرۆڤیش پێویستیان بە ڕێکخستن و کاتی گونجاو هەیە؛ تاوەکو دابینکردنی مووچە و مافە سەرەتاییەکان نەکەوێتە سەر ڕێڕەوی ڕاست و وادەی خۆی، هاووڵاتی هەمیشە لە بازنەیەکی داخراوی قەرز، نیگەرانی و قورسایی بارودۆخی ئابووریدا دەمێنێتەوە..
محمد خۆشکانی
پەندی کوردیی "کەنگر و ماست بە وادەی خۆی" یەکێکە لە پەندە قووڵ و مانادارەکان کە لە کەلتووری کوردیدا بۆ کاتی خۆی و بەدیهێنانی شتەکان لە چرکەسات و ساتی گونجاوی خۆیدا بەکاردێت. بەپێی گێڕانەوە فۆلکلۆرییەکان، مەبەست لەو پەندە ئەوەیە کە هەموو پێداویستییەک یان دەرفەتێک ئەگەر لە کاتی ڕاستەقینە و دیاریکراوی خۆیدا پێشکەش نەکرێت، ئەوا بەها و کاریگەریی خۆی لەدەست دەدات و سوودی نامێنێت؛ چۆن ماست ئەگەر لە کاتی خۆیدا نەخورێت بۆگەن دەبێت یان چێژی خۆی نابێت. ژیان و بژێویش بە هەموو وردەکارییەکانییەوە دەبێت لە کاتی گونجاوی خۆیدا دەستەبەر ببن.
لە ژیاندا یاسایەک هەیە کە دەڵێت کات بەهایەکی یەکجار گەورەیە؛ هەموو شتێک لە کاڵا و خزمەتگوزاری بگرە تاوەکو مافە سەرەتاییەکانی مرۆڤ، ئەگەر لە وادەی خۆی و کاتی پێویستدا نەگاتە دەست مرۆڤ، بە تەواوی بایەخ و ڕۆڵی خۆی لەدەست دەدات. خۆراک، دەرمان و فریاگوزاری ئەگەر لە کاتی خۆیدا نەبن، هیچ لە دۆخەکە ناگۆڕن؛ کەواتە چەمکی "وادەی خۆی" مەرجی سەرەکییە بۆ سەرکەوتنی هەر پرۆسەیەک یان بۆ بەدەستهێنانی چێژ و سوود لە هەر خێر و بەرەکەتێک.
ئەم پەندە و هاوکێشەی کاتی خۆی، ڕەنگدانەوەیەکی زۆر ڕاستەقینە و تاڵی لە ژیانی هاووڵاتییان و مووچەخۆراندا هەیە؛ بەتایبەت کاتێک باس دێتە سەر مووچە و دواکەوتنی بەردەوامی مووچە وەک سەرچاوەی سەرەکیی ژیان و بژێوی خێزان. ئەگەر لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا دابەش نەکرێت، نەک هەر سوود و خۆشییەکەی نامێنێت، بەڵکو دەبێتە سەرچاوەی کێشە و قەیرانی دەروونی و ئابووری. دواکەوتنی مووچە، هاووڵاتی ناچار دەکات بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانی ژیان پەنا بۆ قەرزکردن ببات؛ کاتێکیش مووچە دێت، تەنها دەبێتە وەسیلەیەک بۆ دانەوەی قەرزە کۆنەکان و هیچ بڕێکی لێ نەمێنێتەوە بۆ ژیانی نوێ.
خاوەن خانووەکان و فرۆشیارەکان چاوەڕێی وادەی خۆیان دەکەن، بەڵام نەبوونی مووچە لە کاتی خۆیدا، هاووڵاتی دەخاتە ژێر باری فشارێکی دارایی زۆرەوە و ناتوانێت ئەرکە بنەڕەتییەکانی جێبەجێ بکات. ڕۆژ بە ڕۆژ باج و ڕسووماتی جۆراوجۆر دەخرێتە سەر شانی هاووڵاتییان لە کاتێکدا داهات و مووچە لە دواکەوتن و سستیی بەردەوامدایە؛ ئەمەش هاووڵاتی لە نێوان قورسبوونی بژێوی و زۆربوونی باجەکاندا دەهێڵێتەوە.
لە کۆتاییدا، پەندی "کەنگر و ماست بە وادەی خۆی" پەیامێکی ڕوونکەرەوەیە کە ژیان و مافە ئابوورییەکانی مرۆڤیش پێویستیان بە ڕێکخستن و کاتی گونجاو هەیە؛ تاوەکو دابینکردنی مووچە و مافە سەرەتاییەکان نەکەوێتە سەر ڕێڕەوی ڕاست و وادەی خۆی، هاووڵاتی هەمیشە لە بازنەیەکی داخراوی قەرز، نیگەرانی و قورسایی بارودۆخی ئابووریدا دەمێنێتەوە..
