نەزەند عبدولکەریم
ماستەر لە یاسای نێودەوڵەتی
لە هەر کۆمەڵگەیەکدا بەشداریی سیاسیی ئافرەتان یەکێکە لە دیارترین پێوەرەکانی پێشکەوتنی شارستانی و دیموکراسی. لە مێژووی هاوچەرخیشدا، ئافرەتان لە خەباتێکی بەردەوامدا بوون بۆ تێپەڕاندنی ئەو چوارچێوە تەقلیدییانەی کە ڕۆڵی ئەوانی تەنها لە کایەی خێزانی و کۆمەڵایەتیدا قەتیس دەکرد. ئەمڕۆ، بوونی ئافرەت لە ناوەندەکانی بڕیاردا وەک پەرلەمان، حکومەت و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، تەنها وەک تەواوکارییەک بۆ کورسییەکان نابینرێت، بەڵکو وەک زەروورەتێکی سیاسی بۆ داڕشتنی سیاسەتێکی گشتگیرتر سەیر دەکرێت.
کاتێک ئافرەتان دەچنە ناو کایەی سیاسییەوە، ڕوانگەیەکی جیاواز و نوێ بۆ کێشەکان دەهێننە کایەوە. توێژینەوە جیهانییەکان دەریانخستووە کە سەرکردە ژنەکان زیاتر مەیلیان بەرەو کارکردنە لەسەر ئەو دۆسیانەی کە پەیوەندی ڕاستەوخۆیان بە ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتییانەوە هەیە، وەک باشترکردنی سیستەمی پەروەردە، دابینکردنی بیمەی تەندروستی گشتگیر، و پاراستنی مافەکانی منداڵان. ئەم "هەستیارییە کۆمەڵایەتییە" دەبێتە هۆی ئەوەی بڕیارە سیاسییەکان مرۆییتر بن و ڕەنگدانەوەی پێویستییەکانی هەموو چین و توێژەکان بن.
سەرەڕای ئەم پێشکەوتنانە، هێشتا بەربەستەکان لە بەردەم ئافرەتانی سیاسی لە ئاستێکی بەرزدان. یەکێک لە گەورەترین ئاستەنگەکان، بوونی عەقڵیەتێکی باوکسالارانەیە کە پێی وایە سیاسەت "کایەیەکی زبرە" و تەنها بۆ پیاوان گونجاوە. ئەم جۆرە تێڕوانینە دەبێتە هۆی ئەوەی کاندیدە ژنەکان لە کاتی هەڵمەتەکانی هەڵبژاردندا ڕووبەڕووی هێرشی ناوزڕاندن و سەرنج خستنە سەر ژیانی تایبەتییان ببنەوە، لەبری ئەوەی قسە لەسەر کارنامە و تواناکانیان بکرێت. هەروەها، کێشەی نەبوونی سەربەخۆیی دارایی و پاڵپشتی حزبی، زۆرجار ڕێگر دەبێت لەوەی ئافرەتان بگەنە پۆستە سەرکردایەتییە یەکلاکەرەوەکان.
بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، زۆرێک لە وڵاتان پەنایان بۆ سیستەمی "کۆتا" بردووە. هەرچەندە ئەم سیستەمە ڕەخنەی لێ دەگیرێت، بەڵام وەک ئامرازێکی کاتی بۆ شکاندنی قۆرخکاریی پیاوان لە سیاسەتدا سەلماندوویەتی کە کاریگەرە. بوونی ژنان لە ناوەندە باڵاکان دەبێتە هۆی دروستبوونی نموونەی سەرکەوتوو بۆ نەوەکانی داهاتوو، تاوەکو کچان و ژنانی گەنج باوەڕیان بەوە هەبێت کە دەتوانن ببنە سەرکردە و گۆڕانکاری دروست بکەن لە چوارچێوەی سیستەمێکی دیموکراسیدا، کەبتوانێ مافی هەموان بپارێزێ.
بەڵام گەر دیموکراسییەک کە نیوەی کۆمەڵگا پەراوێز بخات، دیموکراسییەکی ناتەواو و شەلە و ناتوانێ سەرکەوتن دەسەبەربکات بۆ واقعی گشتی، لەگەڵ ئەوەشدا بەهێزکردنی ڕۆڵی سیاسیی ئافرەتان تەنها مافێکی ڕەوا نییە، بەڵکو ستراتیژێکی ژیرانەیە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی، سەقامگیری و گەشەپێدانی بەردەوام. بێگومان، جیهانێک کە ئافرەتان تێیدا بڕیاردەر بن، جیهانێکی دادپەروەرتر و ئارامتر دەبێت و دەتوانێ جێی هەموو کەسێکی تێدا بێتەوە و ببێتە سەکۆیەک بۆ داهاتوویەکی گەش، ئەو داهاتوەی کە پێویستی بە دیدگا و بڕیاری هەردوو ڕەگەز هەیە."
