حوسێن عومەر
کاتێک ماف هەیە، بەڵام دەنگ توانای دەربڕینی نییە.
ئازادی لە مێژووی بیرکردنەوەی مرۆڤدا وەک بنەمایەکی سەرەکیی کەرامەت و بوونی تاک لە کۆمەڵگەدا ناسراوە، بەڵام مانای ڕاستەقینەی ئەم چەمکە تەنها بە بوونی ناوی ئازادی یان هەبوونی هەندێک ماف دیاری ناکرێت، ئازادی کاتێک واتایەکی قووڵی مرۆیی و کۆمەڵایەتی بەدەست دەهێنێت کە مرۆڤ بتوانێت بیربکاتەوە، پرسیار بکات، هەڵوێست وەربگرێت و ئەزموونی خۆی بەبێ ترس لە سنووری دەربڕین و تێگەیشتن پێشکەش بکات.
زمان لەم پەیوەندییەدا تەنها ئامرازێک بۆ گواستنەوەی وشەکان نییە، بەڵکوو بواری ناساندنی بیرە، پاراستنی بیرەوەری و دروستکردنی پەیوەندی نێوان تاک و ژینگەی دەوروبەرییەتی.
کاتێک زمان لە توانای دەربڕینی ڕاستییەکان بێبەش دەکرێت، بیرکردنەوەش بە تەنگانەیەکی نادیار دەکەوێت، چونکە ئەوەی نەتوانرێت بە ئازادی بگوترێت زۆرجار دەبێتە بارێکی قورس لە ناخی ئەوانەی هەڵی دەگرن.
لە هەندێک بارودۆخدا، ئازادی وەک دیمەنێکی دەرەکی بەدیار دەکەوێت، بەڵام ناوەڕۆکەکەی لە ژێر کۆمەڵێک سنووری نادیاردا دەگیرێت.
مرۆڤ دەتوانێت قسە بکات، بەڵام هەموو ئەوەی لە ناخیدایە ناتوانێت دەریببڕێت، دەتوانرێت هەڵوێست هەبێت، بەڵام هەموو هەڵوێستێک ناتوانرێت ببێتە دەنگێکی بیستراو.
ئەم جیاوازییەی نێوان توانای قسەکردن و مافی دەربڕین، یەکێکە لەو خاڵە گرنگانەی کە تێگەیشتن لە ئازادی پێویستی بە خوێندنەوەی وردی هەیە.
کۆمەڵگەیەک کە تێیدا پرسیارکردن بە شێوەیەکی ئاسایی وەڵام وەردەگرێت، دەرفەت بۆ پەرەسەندنی هۆشیاری و ڕەخنەی بەرهەمهێنەر دروست دەکات.
بە پێچەوانەوە، کاتێک پرسیارەکان لە سنووری بێدەنگیدا دەگیرێن، جیاوازی بیرکردنەوەش دەکەوێتە ژێر کاریگەری ترس و خۆسانسۆرییەوە.
لەو دۆخەدا وشەکان هەن، بەڵام توانای گەیاندنی ماناکانیان لاواز دەبێت، زمان هەیە، بەڵام دەنگ لە ئاستی خۆیدا ناپارێزرێت.
لە ڕوویەکی دیکەوە، ئازادی زمان بە پاراستنی جیاوازییەکانیشەوە پەیوەستە.
زمانێک کە نەتوانێت هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگە، ئەزموون و جیهانییە جیاوازەکانیان بنوێنێت، بەشێک لە وێنەی ڕاستەقینەی کۆمەڵگە لەدەست دەدات.
بۆیە فرەدەنگی و توانای گوێگرتن لە بیرۆکەی جیاواز، پێوەرێکی گرنگن بۆ تێگەیشتن لە ئاستی ئازادییەکی بەرهەمدار.
ئازادی بێ زمانە، ئەگەر زمان تەنها بۆ دووبارەکردنەوەی ئەو وشانە بەکاربهێنرێت کە پێشتر دیاریکراون، وەک ئەوەی مافی مانادارکردنی قسەکانی بێت.
ئەم جۆرە بێدەنگییە هەمیشە بە نەبوونی دەنگ ناناسرێتەوە، هەندێک جار لە زۆری وشەکاندا خۆی دەشارێتەوە.
لە کۆتاییدا، ئازادی ڕاستەقینە پێویستی بە زمانێک هەیە کە بتوانێت پرسیار بکات، جیاوازی بپارێزێت و ڕاستییەکان بەبێ لەدەستدانی مانای خۆیان بگەیەنێت.
چونکە ئازادییەک کە نەتوانێت خۆی دەرببڕێت، هەرچەندە ناوی ئازادی لەسەر بێت، هێشتا بەشێکی گرنگی مانای مرۆیی خۆی لەدەست داوە.
مرۆڤ تەنها بەوە ئازاد نابێت کە بتوانێت قسە بکات، بەڵکوو بەوەش ئازاد دەبێت کە بتوانێت مانای قسەکردنی خۆی هەڵبژێرێت.
سەرچاوە
کۆمیتەی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان (٢٠١١)، لێکدانەوەی گشتی ژمارە ٣٤.
ئازادی بیروڕا و دەربڕین، ماددەی ١٩ی میساقی نێودەوڵەتی مافە مەدەنی و سیاسییەکانن.
