هۆگر چەتۆ
حیزبی شیوعیی کوردستان لە چوارچێوەی دەستپێشخەریەک بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ کەسایەتی و ڕۆشەنبیر و مامۆستایانی زانکۆ و نووسەر و چالاکی مەدەنی و مافەکانی مرۆڤ کۆمەڵیک دیدار و کۆبوونەوەی جیاوازی لە هەرێمی کوردستان سازکرد، بە ئامانجی لێکۆڵینەوە لە قەیرانی حکومڕانی لە هەرێمی کوردستان کە زیاتر لە ٣٣ ساڵە خۆی بەرهەم دەهێنیتەوە و هەوڵەکانی چارەسەری بە بنبەست گەیشتون و ئامانجەکانیان نەپێکاوە و قەیران بەردەوامە .
یەکێک لە مەترسیدارترین قەیرانەکان کە ڕووبەڕووی هەرێم بۆتەوە قەیرانی لەباربردنی بەها و قیەمە لە مۆڕاڵی هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان بۆیە دەمەوێت لەم کورتە نووسینەدا چۆنیەتی لەباربردنی بەها و قیەم لە چوارچێوەی سیستەمی حکومڕانی هەرێمی کوردستان لە ڕوانگەی ئەبن خەلدون بخەمە ڕوو .
لە هەموو کۆمەڵگەیەکدا بەها و قیەمە کۆمەڵایەتی و ئەخلاقییەکان بناغەی هاوسەنگی و سەقامگیری کۆمەڵگە پێکدەهێنن. کاتێک ئەم بەها و قیەمانە لاواز دەبن یان دەخرێنە لاوە، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیان لەسەر سیاسەت، ئابووری، پەروەردە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دەبێت. لە هەرێمی کوردستانیشدا، لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا باس لە کێشەی لاوازی بەهاکانی دادپەروەری، یەکسانی، بەرپرسیارێتی و بەرژەوەندی گشتی کراوە.
فەیلەسوف و مێژوونووسی گەورە، ئەبن خەلدون، لە کتێبی «موقدیمە»دا باس لەوە دەکات کە دەوڵەت و سیستەمە سیاسییەکان لەسەر بنەمای «عەسەبییە» و هاوبەشی کۆمەڵایەتی دروست دەبن و کاتێک ئەو هاوبەشی و بەها هاوبەشە لاواز دەبن، سیستەمی حکومڕانی بە ئاراستەی لاوازی و دواکەوتن دەڕوات. بە پێی بۆچوونی ئەبن خەلدون، گەشەی خۆشگوزەرانی دەسەڵاتداران، پەرەپێدانی بەرژەوەندی تایبەت بەسەر بەرژەوەندی گشتی و دوورکەوتنەوە لە خزمەتکردنی هاووڵاتییان، هۆکارە سەرەکییەکانی لەناوبردنی بەها و قیەمەکانن.
لە هەرێمی کوردستاندا دەتوانرێت هەندێک لەو دیاردانە ببینرێن کە ئەبن خەلدون ئاماژەی پێداوە. باڵابوونەوەی پەیوەندییە حیزبی و کەسایەتییەکان بەسەر شایستەیی، گەشەکردنی گەندەڵی ئیداری و دارایی، و هەستکردنی هاووڵاتییان بە نایەکسانی لە دەرفەت و خزمەتگوزارییەکان، هەموویان کاریگەرییان لەسەر سیستەمی بەهاکان هەیە.
هەروەها، ئەبن خەلدون پێیوایە کە دەوڵەت دەبێت بەردەوام دادپەروەری و یاسا بەسەر هەموواندا بە یەک شێوە جێبەجێ بکات. ئەگەر هاووڵاتی هەست بکات یاسا تەنها بەسەر لاوازاندا جێبەجێ دەکرێت و هێز و دەسەڵات لەسەر یاسا زاڵە، ئەوا متمانەی گشتی کەم دەبێتەوە و بەهاکانی هاوپەیمانی و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتی لاواز دەبن.
پەروەردە و ڕۆشنبیریش ڕۆڵێکی گرنگیان هەیە لە پاراستنی بەها و قیەمەکان. کاتێک سیستەمی پەروەردە نەتوانێت ڕۆحی هاووڵاتیبوون، دادپەروەری و خزمەتکردنی بەرژەوەندی گشتی لە نەوە نوێیەکاندا چەسپێنێت، کۆمەڵگە بە ئاراستەی تاکپەرستی و بەرژەوەندی تایبەت دەڕوات.
چارەسەری ئەم کێشەیە تەنها لە چاکسازی ئیداری و یاسایی دانییە، بەڵکو پێویستە پرۆژەیەکی فراوان بۆ نوێکردنەوەی بەها و قیەمە کۆمەڵایەتییەکان هەبێت؛ وەک بەهێزکردنی دەسەڵاتی یاسا، پشتگیری لە شایستەیی، بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و فراوانکردنی بەشداری هاووڵاتییان لە پرۆسەی بڕیاردان.
لە کۆتاییدا، ڕوانگەی ئەبن خەلدون دوای سەدان ساڵ هێشتا توانای شیکردنەوەی زۆرێک لە کێشەکانی سیستەمە سیاسییە هاوچەرخەکان هەیە. ئەگەر هەرێمی کوردستان بیەوێت سیستەمێکی بەهێز و بەردەوام بنیات بنێت، پێویستە بەهاکانی دادپەروەری، شایستەیی و بەرپرسیارێتی وەک بناغەی سەرەکی حکومڕانی بگەڕێنێتەوە، چونکە بە پێی ئەبن خەلدون، لاوازی بەهاکان سەرەتای لاوازی دەوڵەتە.
ئەندامی مەکتەبی سیاسی
حیزبی شوعیی کوردستان
