سەردارئەکرەم/ بەریتانیا
لە کایەی شیعرەوە بۆ پانتایی نمایش تێکشکاندنی سنوورەکانی ژانرنمایشی شانۆیی "تۆ مەچۆ بۆ شەڕ" کە لە ئامادەکردن و دەرهێنانی هونەرمەند هۆرێن غەریب و نوسینی ماردین ئیبراهیمە، یەکێکە لەو ئەزموونەی شانۆی کوردی کە تێیدا "وێنەی شیعری" دەبێتە کەرەستەی خاو بۆ دروستکردنی "وێنەی شانۆیی". ئەم نمایشە کە بەرهەمی (کۆڕی شانۆی با)یە، تەنها گواستنەوەی دەقێکی ئەدەبی نییە بۆ سەر تەختەی شانۆ، بەڵکو هەوڵێکی پراکتیکییە بۆ دۆزینەوەی زمانێکی نوێ لە نێوان وشە و جەستەدا. پەنابردن بۆ دەقی شیعری ماردین ئیبراهیم، کە خۆی لە بنەڕەتدا بۆ خوێندنەوە نوسراوە نەک بۆ نواندن، قورسییەکی ئیستاتیکی گەورە دەخاتە سەر شانی دەرهێنەر و ئەکتەرەکان، چونکە لێرەدا ئەکتەر دەبێت لە جیاتی "کردار" (Action)، "مانا" (Meaning) بنوێنێت بیدۆزێتەوە. ئەم پرۆسەیە لە تیۆرییەکانی ڕەخنەی شانۆییدا بە "شانۆیی کردنی شیعر" (Theatricalization of Poetry) دەناسرێت، کە تێیدا دەرهێنەر دەبێت لە جیاتی گێڕانەوەی چیرۆک، کەشێکی سیمیۆتیکی دروست بکات کە بینەر تێیدا هەست بە قورسایی وشەکان بکات.
بۆیەلێردامن دەمەوێت تیشکێک بخمەسەرشیکردنەوەی بۆ ئەدا و دەنگ.لە ڕوانگەیەکی ئەکادیمییەوە و بە پشتبەستن بە تیۆرییەکانی کۆنستانتین ستانیسلاڤسکی دەربارەی ئامادەکردنی ئەکتەر، دەنگ تەنها ئامرازێک نییە بۆ گەیاندنی وشە، بەڵکو ڕەهەندێکی فیزیکی و دەروونییە کە کارەکتەری پێ دەناسرێتەوە. یەکێک لەو خاڵە جەوهەرییانەی کە لەم نمایشەدا و لە نمایشەکانی پێشووتری ئەم گرووپەدا دەبینرێت، جۆرێکە لە "یەکگرتنی فۆڕمی دەنگی" (Vocal Uniformity). لای هەندێک لە کارەکتەرەکان، دەنگ و ئەدا جیاوازییەکی ئەوتۆیان نییە لەگەڵ کارەکانی پێشوویان؛ ئەمەش لە زانستی ڕەخنەی شانۆییدا بە "مانێریزم" (Mannerism) یان ڕاهاتنی ئەکتەر لەسەر یەک شێواز ناودەبرێت. ستانیسلاڤسکی لە کتێبی "ئامادەکردنی ئەکتەر " جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە هەر کارەکتەرێک دەبێت "تۆنی دەنگی" (Vocal Tone) تایبەت بە خۆی هەبێت کە لەگەڵ باری دەروونی و مێژووی کارەکتەرەکەدا بگونجێت. کاتێک ئەکتەر لە هەموو نمایشەکاندا بە یەک تۆن و یەک ڕیتمی دەنگی قسە دەکات، ئەوا "ئەدا" دەبێتە قاڵبێکی وشک و پەیوەندییە زیندووەکەی لەگەڵ دەقەکەدا لەدەست دەدات. ئەم دیاردەیە لە شانۆی مۆدێرندا بە "تەکنیکی دووبارەبووەوە" دەناسرێت کە دەبێتە هۆی ئەوەی بینەر لە جیاتی کارەکتەرەکە، خودی ئەکتەرەکە ببینێت.
هەروەهاپەیامی دەرهێنەر و فەلسەفەی نمایش لە نێوان گوتار و ئیستاتیکادا، مامۆستاهۆرێن غەریب لەم نمایشەدا دەیەوێت پەیامێکی مرۆیی و گەردوونی بگەیەنێت کە پەیوەستە بە خەڵکەوە. پەیامی دەرهێنەر لێرەدا ڕەتکردنەوەی جەنگ و گەڕانە بەدوای ناسنامەی مرۆڤ لەناو وێرانەکاندا. بەڵام لە ڕووی پراکتیکییەوە، دەرهێنەر کەوتووەتە ژێر کاریگەریی "شانۆی هەژار"ی جیرزی گڕۆتۆڤسکی، کە تێیدا جەستەی ئەکتەر دەبێتە هەموو شتێک. گڕۆتۆڤسکی لە کتێبی "بەرەو شانۆیەکی هەژار" باس لە "Via Negativa" دەکات، واتە لابردنی هەموو ئەو بەربەستە دەروونی و جەستەییانەی کە ڕێگرن لەبەردەم دەرکەوتنی ڕاستەقینەی ئەکتەر. بەڵام کێشەکە لێرەدا ئەوەیە کە کاتێک دەقەکە "شیعر" بێت، جەستە ناتوانێت بە تەنها بارەکە هەڵبگرێت، لێرەوەیە کە دەنگ دەبێتە کەرەستەیەکی سەرەکی. ئەگەر دەنگی ئەکتەر نەتوانێت خۆی لە فۆڕمە کۆنەکان ڕزگار بکات، ئەوا پەیامە نوێیەکە لەناو قاڵبە کۆنەکاندا دەخنکێت. لەم نمایشەدا، هەست دەکرێت کە دەرهێنەر زیاتر سەرنجی لەسەر "وێنە" بووە و "دەنگ"ی وەک پاشکۆیەک بۆ وێنەکە جێهێشتووە، ئەمەش هاوسەنگییە سیمیۆتیکییەکەی تێکداوە.
ئەگەرهەڵوەستەیکی بچوک وخوێندنەوەی ئەدەبی و ڕەخنەیی لە شیعرەوە بۆ کردارو بۆ دەقی شیعری لە شانۆداباس کەین وەک ئەوەی لەهەندێ سەرچاوەکانی وەک "L'acteur et le chant" ئاماژەی پێدراوە، پێویستی بە جۆرێک لە "کیمیای دەنگی" هەیە. ماردین ئیبراهیم لە دەقەکانیدا وێنەی ئاڵۆز دروست دەکات، وەرگێڕانی ئەم وێنانە بۆ سەر تەختەی شانۆ پێویستی بەوە بوو کە ئەکتەرەکان لە "ئەدای باو" دوور بکەونەوە. چیرۆکی شانۆکە کە باس لە عەشق و جەنگ و تەنیایی دەکات، لەناو وێنە شیعرییەکاندا پەرش و بڵاو بووەتەوە. ئەمەش وای کردووە کە بینەر زیاتر لەوەی لە "چیرۆکەکە" تێبگات، لە "کەشەکە" (Atmosphere) تێبگات. وەکو ئەنتۆنین ئارتۆ لە تیۆری "شانۆی توندوتیژی"دا باس لەوە دەکات کە شانۆ دەبێت وەک "تاعوون" بێت، واتە هەموو هەستەکانی بینەر بهەژێنێت. لەم نمایشەدا، شیعرەکە هەوڵ دەدات ئەم هەژاندنە دروست بکات، بەڵام "ئەدا"ی ئەکتەرەکان کە هەندێک جار دەبێتە دووبارەبوونەوەی کارەکانی پێشوویان، ڕێگر دەبێت لەوەی کە بینەر بگاتە ئەو ئاستەی لە "کاساریسیس" یان پاکبوونەوەی دەروونی.
ئەنجامی نمایشی "تۆ مەچۆ بۆ شەڕ" هەنگاوێکی گرنگ و بوێرانەیە لە مێژووی کۆڕی شانۆی با و ئەزموونی مامۆستا هۆرێن غەریبدا. بەڵام بۆ ئەوەی ئەم ئەزموونە ببێتە وەرچەرخانێکی ڕاستەقینە، پێویستی بە پێداچوونەوەی قووڵ هەیە لە ڕووی "تەکنیکی دەنگ" و "جیاوازکردنی ئەدا"وە. پێویستە ئەکتەر سوود لە سەرچاوە جیهانییەکانی وەک تیۆرییە جیهانیەکان دەربارەی "فۆنۆلۆژیای شانۆیی" وەربگرێت بۆ ئەوەی بتوانێت بۆ هەر دەق ونمایشێک ، زمانێکی دەنگیی نوێ دابهێنێت. ئەم نمایشە نیشانیداین کە شیعر دەتوانێت ببێتە شانۆ، بەڵام بەو مەرجەی شانۆکە نەبێتە قوربانیی شێوازە کۆنەکانی نواندن. دواجار، "تۆ مەچۆ بۆ شەڕ" بانگەوازێکە بۆ گەڕانەوە بۆ مرۆڤ، بەڵام ئەم گەڕانەوەیە پێویستی بە دەنگێکی نوێ و فۆڕمێکی جیاواز هەیە کە لەگەڵ قورسایی وشەکانی ماردین ئیبراهیمدا هاوتەریب بێت.شانۆیی تۆمەچۆبۆشەڕ نواندنی پێشرەوحسین ڕووبارمەرسیدس ،تاهير عه بدولواحيد ،سه وسه ن عومه ر ،میران شێرزاد که نار سەرچڵ ، زنار نزار، تێشوو ناميق ،ژوان دارا، ساقيا سه لام ،بوتان ئيبراهيم ،تالان مه ریوان، لە ئامادەکردن و دەرهێنانی هونەرمەند هۆرێن غەریب و نوسینی ماردین ئیبراهیم.
