ڕاپۆرت/ دلێر عەلی
لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە، پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق وەک بەشێک لە "عورفێکی سیاسی" بەر نەتەوەیی کورد کەوتووە، بەڵام ئەمڕۆ ئەم پۆستە لە پارێزەری دەستوور و سیمبولی یەکپارچەیی وڵاتەوە، گۆڕاوە بۆ جێگەی کێبڕکێیەکی توندی حزبی و شەخسی. چاودێران و سەرکردە سیاسییەکان هۆشداری دەدەن کە ئەم پەرتەوازەییەی ناوماڵی کورد، نەک تەنها قورسایی سیاسی کورد لە بەغدا کەمدەکاتەوە، بەڵکو دەرفەت بۆ دەستوەردانی دەرەکی و ئیقلیمیش واڵا دەکات.
قەیرانی "بەسیتکردنی" پۆستە سیادییەکان
هاوڕێ فاخیر شەهید زاهیر، ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان و بەرپرسی مەڵبەندی سلێمانی، پێی وایە پۆستی سەرۆک کۆمار کەوتووەتە ناو تەمومژێکی قورسەوە. ئەو دەڵێت: "لە کاتێکدا دەبوو کورد بە کاندیدێکی خاوەن سەنگ و یەکدەنگ بچێتەوە بەغدا، بەڵام ململانێی هێزە دەسەڵاتدارەکان وایکردووە پۆستەکە لە پارێزەری مافەکانی کوردەوە بۆ کێبڕکێیەکی حزبیی پەرتەوازە نزم بکرێتەوە."
بە بڕوای ئەو، ئەم دۆخە لە دوو ڕوانگەوە مەترسیدارە؛ یەکەمیان، نەمانی "کۆدەنگی" کە وەک لاوازیی کورد لە بەغدا دەبینرێت. دووەمیان، سەیرکردنی پۆستەکە وەک "ئیمتیاز و بودجە و هەژموون" نەک وەک بەرپرسیارێتییەکی نەتەوەیی. زۆربوونی کاندیدەکان لە لایەن هێزە دەسەڵاتدارەکانەوە (کە هەندێک جار دەگاتە ٥ بۆ ٦ کاندید) نیشانەی زیندوویی دیموکراسی نییە، بەڵکو نیشانەی پەرتەوازەیی سیاسییە کە وادەکات لایەنە نەیارەکان یاری بە دەنگی کورد بکەن.
بەدیلی دەوڵەتی مەدەنی لە بەرامبەر پشکپشکێنە
حزبی شیوعی کوردستان جەخت دەکاتەوە کە ئەم ململانێیە بەشێکە لە "قەیرانی گشتگیری سیستەمی سیاسی". فاخیر شەهید زاهیر ئاماژە بەوە دەکات کە حزبی شیوعی بەدیلێکی ڕوونی هەیە: "دەبێت پۆستەکان لەژێر هەژموونی حزبەکان دەربهێنرێن و سیستەمی پشکپشکێنە بگۆڕدرێت بۆ دەوڵەتێکی مەدەنی دیموکرات." لەم جۆرە دەوڵەتەدا، سەرۆک کۆمار نوێنەرایەتی هەموو عێراقییەکان دەکات، نەک تەنها نوێنەری حزبێکی دیاریکراو بێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە تەسکەکان.
ئەم پەرتەوازەییە زیانە بە مافە دەستوورییەکان
لە لایەکی ترەوە،بەڕێز ، بەختیار مستەفا، ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان، باس لەوە دەکات کە ئەم پەرتەوازەییە زیانی گەورەی بە مافە دەستوورییەکانی هەرێم گەیاندووە. ئەو دەڵێت: "ئەو پۆستانە بۆ قۆرخکاری و بەرژەوەندی مادی بەکارهێنراون. هێزە سیاسییەکان زیاتر گوێڕایەڵی هێزە هەرێمیەکانن، نەک خەمخۆرانی نیشتمان."
بەختیار مستەفا جەخت دەکاتەوە کە ئەگەر بمانەوێت فیدراڵییەت بچەسپێنین، ماددەی ١٤٠ جێبەجێ بکرێت و کێشەی مووچە و بودجە چارەسەر بێت، دەبێت واز لە "حزب حزبێنە" بهێندرێت و کەسایەتییەکی کارێزما و نیشتمانی بۆ پۆستەکە دیاری بکرێت کە جێگەی شانازی بێت، نەک تەنها وەک "دیکۆرێک" لە بەغدا دابنیشێت.
کورد؛ خۆی دوژمنی خۆیەتی لە بەغدا
ڕۆژنامەنووس لوقمان عەلی، لە خوێندنەوەیەکدا بۆ ئەم دیاردەی "زۆربوون و بۆربوونەی" کاندیدەکان، ئاماژە بەوە دەکات کە کورد خۆی دەرگای بۆ دەستوەردانی ئیقلیمی واڵا کردووە. ئەو دەڵێت: "کورد خۆی دوژمنی خۆیەتی لە نێوخۆدا. ململانێ و ناتەباییەکان وایانکردووە سەپاندنی کاندیدێکی لاواز لەلایەن هێزە عێراقی و ئیقلیمییەکانەوە زۆر ئاسان بێت."
بەراورد بە سەردەمی "مام جەلال"، لوقمان عەلی پێی وایە کورد نەیتوانیوە عورفی سەرۆک کۆمار بکاتە نەریتێکی سیاسی بەهێز. هۆکارەکەشی بۆ ئەوە دەگەڕێنێتەوە کە هێزە سیاسییەکان ململانێکانی هەرێمیان گواستووەتەوە بۆ بەغدا و پێگەی نەتەوەییان لە پێناو بەرژەوەندی حزبی پەراوێز خستووە، بە جۆرێک ئێستا مەترسی لەدەستدانی خودی پۆستەکەش لە ئارادایە.
ڕوانگەی یاسایی: پۆستی سەرۆک کۆمار؟
لە ڕووی یاساییەوە، دکتۆرە سانا کەمال، ڕاوێژکاری یاسایی، تیشک دەخاتە سەر مەرجەکانی کاندیدبوون.
ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە ماددەی ٦٨ی دەستوور تەنها مەرجی عێراقیبوون، شیاوی، ناوبانگی باش و پاکی تۆماری تاوانی دیاری کردووە. هەرچەندە یاسایەکی دواتر مەرجی بڕوانامەی زانکۆی زیاد کردووە، بەڵام دکتۆرە سانا دەڵێت: "ئەم مەرجە پێچەوانەی دەستوورە، چونکە سەرۆک کۆمار پۆستێکی سیاسییە نەک تەکنیکی، وەک چۆن دادگای فیدراڵی بۆ دامەزرێنەرانی حزب مەرجی بڕوانامەی هەڵوەشاندەوە."
پۆستە "کوردێنراوەکان" و کوشتنی سیمبول
دکتۆر سەردار عەزیز، لێکۆڵەر و چاودێری سیاسی، لە دیدێکی قووڵترەوە سەیری بابەتەکە دەکات و دەڵێت: "لە کولتوری سیاسی کوردیدا، هەموو پۆستێک کاتێک دەکوردێنرێت، سوکی دەکرێت" ئەو پێی وایە زۆرکردنی کاندیدەکان سیمبولییەتی پۆستەکە دەکوژێت. سەرۆک کۆمار دەبێت "دەموچاوی دەوڵەت" بێت، بەڵام کاندیدە کوردەکان زۆرینەیان دەرهاوێشتەی قەیرانی ناوخۆیی حزبەکانن نەک هەڵگری دیدێکی ستراتیژی.
دکتۆر سەردار ئاماژە بەوەش دەکات کە لایەنی شیعە و ئێران پێیان باشە کوردێک لەو پۆستەدا بێت بۆ ئەوەی عێراق لە ناسنامەی "عەرەبی سوننی" دووربخەنەوە، بەڵام کاتێک کەسایەتییەکی لاواز دەچێتە ئەو شوێنە، ئەو "سیمبولبوونە" دەبێتە مایەی لاوازی بۆ هەموو کورد.
ئەنجام :
کۆی ئەم دیدگانە کۆکن لەسەر ئەوەی کە پۆستی سەرۆک کۆمار لە عێراقدا، گوزارشت لە قەیرانی قووڵی متمانە و ناتەبایی سیاسی ناوماڵی کورد دەکات. لە نێوان مەرجە یاساییەکان و عورفە سیاسییەکاندا، ئەوەی لەدەست دەچێت "قورسایی نەتەوەییە". وەک چاودێران دەڵێن، کاتی ئەوە هاتووە کورد لە بڕی "پۆست"، بیر لە "پێویستی نیشتمانی" بکاتەوە بۆ ئەوەی چیتر لە بەغدا وەک کاراکتەرێکی پەراوێزخراو مامەڵەی لەگەڵدا نەکرێت.
پۆستی سەرۆک کۆمار تەنها کورسییەکی تەشریفاتی نییە، بەڵکو دواین سەنگەری پاراستنی دەستوور و مافە فیدراڵییەکانە. ئەو ڕاستییەی کە لە دیدگای چاودێران و سەرکردە سیاسییەکانەوە لەم ڕاپۆرتەدا خراوەتە ڕوو، ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ ئەوەی کە "کورداندنی" پۆستەکان ئەگەر لەگەڵ خۆیدا مۆدێلێکی سەرکەوتووی حکومڕانی و یەکدەنگی نەتەوەیی نەهێنێت، ئەوا دەبێتە هۆی "بەسیتکردن" و بێبایەخکردنی پێگەی کورد لە بەغدا.
سەرنج:
ئەگەر هێزە سیاسییەکانی کوردستان نەیانەوێت پۆستی سەرۆک کۆمار تەنها وەک "کۆتایەکی حزبی" و "سیمبولییەکی بێدەسەڵات" بمێنێتەوە، پێویستە پێش چوونە بەغدا، لە ناوخۆدا متمانە بۆ "پرۆژەی نەتەوەیی" بگەڕێننەوە. چونکە مێژوو سەلماندوویەتی کە لە بەغدا، ڕێز لەو کاراکتەرانە دەگیرێت کە نوێنەرایەتی "هێزێکی یەکگرتوو" دەکەن، نەک ئەوانەی وەک دەرهاوێشتەی پەرتەوازەیی و ململانێی ناوخۆیی دەگەنە کۆشکی سەلام.
